Αυτός ή ο Σκέλετορ είναι ο οποίος κάνει διακοπές στην Ελλάδα (ναι, ακόμα κι αυτός), ή κάποιος που έχει χάσει όλο του το κρέας λόγω θερμότητας και μητσοτακικής οικονομίας.

Μυστηριακές Οντότητες

 

Εδώ και μερικά χρόνια, που έχω αρχίσει πια να γερνάω, έχει αρχίσει πραγματικά να με παραξενεύει το φαινόμενο των τρολ. Όσοι κυκλοφορείτε στο διαδίκτυο μάλλον θα ξέρετε τι είναι τα τρολ. Αν δεν ξέρετε, μπορείτε να το ψάξετε στη Wikipedia· υπάρχει ορισμός. Εγώ θα το πω εδώ με δυο λόγια, για να ξέρουμε για τι μιλάμε. Τα τρολ είναι αυτά τα άτομα που, συνήθως στα social media ή μέσω email ή κάποιας άλλης πλατφόρμας, στέλνουν διάφορα παρενοχλητικά μηνύματα, ή έρχονται και κάνουν like/reblog/repost με διάφορα χαζά ή προσβλητικά ονόματα στο account τους ή ανόητες εικόνες στο προφίλ τους.

Νομίζω ότι τα τρολ έχουν ένα κάποιο ενδιαφέρον από κοινωνική και ψυχολογική άποψη. Προσωπικά, παραδέχομαι ότι με εκπλήσσει η συμπεριφορά και τα κίνητρά τους. Ίσως να μην ξέρω πολλά από social media· τα βαριόμουν ανέκαθεν, ποτέ δεν συμμετείχα πολύ στην όλη «πάρλα» τους: πολύ απλά αισθάνομαι πως χάνω χρόνο έτσι ενώ θα μπορούσα να κάνω κάτι άλλο που με ευχαριστεί περισσότερο. Ωστόσο, νομίζω πως και για πολλούς που κυκλοφορούν τακτικά στα social media τα τρολ αποτελούν μυστήριο.

Μπορώ να καταλάβω τα πολιτικά τρολ, ίσως. Δηλαδή, τα τρολ που προσπαθούν να προωθήσουν κάποια πολιτική ατζέντα, και επιδιώκουν να σαμποτάρουν πολιτικές συζητήσεις ή να διώξουν πολιτικούς αντιπάλους. Αυτό ανέκαθεν γινόταν από διάφορους δολιοφθορείς μέσα στις κοινωνίες· δεν είναι πρωτότυπο. Απλώς δεν υπήρχαν τα social media τότε.

Είναι, όμως, και κάποια τρολ που αληθινά με εκπλήσσουν, όπως αυτά που βλέπω εγώ άμεσα. Είναι ορισμένα άτομα που, προφανώς χρησιμοποιώντας διάφορα account, μου στέλνουν ανόητα προσωπικά μηνύματα – μπορεί απλά να σε χαιρετάνε σαν να σε ξέρουν, ή να σου κάνουν μια ανόητη πρόταση, ή μια χαζή ερωτική προσέγγιση – τέτοιου είδους πράγματα. Επίσης, εμφανίζονται με ποικίλα χαζά ονόματα και εικονίτσες στα προφίλ τους. Και αυτά γίνονται κατ’εξακολούθηση εδώ και... πολλά χρόνια. Για να είμαι ειλικρινής, δεν θυμάμαι από πότε. Δεν είναι, πάντως, κάτι το καινούργιο.

Και έχει ενδιαφέρον να αναρωτηθεί κανείς τι είδους άτομα μπορεί να είναι αυτά τα τρολ, και τι κίνητρα ή σκοπό μπορεί να έχουν. Εγώ δεν είμαι πολιτικό πρόσωπο για να θέλει κάποιος δολιοφθορέας να με σαμποτάρει. Και υποθέτω πως το ίδιο συμβαίνει και σε πολλά άλλα άτομα στο διαδίκτυο: δέχεστε αυτού του είδους την ψυχολογική επίθεση από τρολ, αλλά δεν είστε τίποτα το ιδιαίτερο μέσα στην κοινωνία: δεν είστε πολιτικοί, ή επικίνδυνοι δημοσιογράφοι, ούτε έχετε κάποια θέση που να έχει νόημα κάποιος να θέλει να σας προκαλέσει πρόβλημα. Ωστόσο, διάφορα τρολάκια έρχονται σαν χριστουγεννιάτικοι καλικάντζαροι...

Δεν μπορώ να ξέρω για την περίπτωση του καθενός, φυσικά, αλλά ξέρω τη δική μου, και προσπαθώ να αναρωτηθώ, βάσει απλής λογικής, τι κίνητρα ή σκοπό μπορεί να έχουν αυτά τα τρολ, και τι είδους άνθρωποι μπορεί να είναι.

Και τίποτα δεν βγάζει νόημα! Σοβαρά μιλάω.

Ας τα πάρουμε ένα-ένα, για πλάκα.

Πρώτον, υπάρχει ένα θέμα χρόνου. Όσο γερνάω (αλλά και εδώ και αρκετά χρόνια) δεν θέλω να χάνω άδικα τον χρόνο μου. Αυτά τα τρολ πόσο χρόνο αφιερώνουν για εμένα; Ακόμα και μερικά δεκάλεπτα να κόψεις από τη ζωή σου για να κάνεις κάτι τέτοιο, δεν είναι πολύ; Να κάτσεις να φτιάξεις account, να βάλεις εικόνα, να βάλεις κάποιο περίεργο όνομα, να έρθεις να γράψεις κάτι στον άλλο... Πολύ χάσιμο χρόνου. Εγώ δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να το κάνει αυτό για κάποιον άλλο, ακόμα κι αν τον αντιπαθούσα. Γιατί το κάνουν τα τρολ; Τι κίνητρο έχουν;

Ένα κίνητρο μπορείς να πεις ότι είναι η αντιπάθεια. Για κάποιο μυστηριώδη λόγο, με αντιπαθούν πολύ, σαν να τους έχω κάνει κάποιο κακό. Αλλά, και πάλι, ώς πότε θα χάνουν τον χρόνο τους έτσι για εμένα; (Αυτές οι ιστορίες έχουν κρατήσει χρόνια· δεν είναι χτεσινές.)

Μια άλλη υπόθεση είναι ότι μπορεί να με θεωρούν καραγκιόζη και να το κάνουν για πλάκα. Όμως, ξαναλέω, ώς πότε;

Μια τρίτη υπόθεση είναι ότι προσπαθούν να πετύχουν κάτι με εμένα, όπως, πχ, να με κάνουν να σταματήσω να γράφω ή να δημοσιεύω.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το λογικό είναι ότι το τρολ περιμένει κάποιο αποτέλεσμα, έχει κάποιο σκοπό.

Αν ο σκοπός του είναι η ψυχική του ικανοποίηση – ότι κάνει κάτι ενάντια σε κάποιον που αντιπαθεί – δεν έχει ακόμα ικανοποιήσει την ανωμαλία του;

Αν ο σκοπός του είναι να κάνει πλάκα, δεν θα περίμενε κάποια αντίδραση από τον στόχο του; Εγώ δεν έχω καμία αντίδραση. Το πολύ-πολύ να μπλοκάρω κανένα τρολ αν έχω όρεξη – πράγμα το οποίο δεν έχει νόημα, γιατί απλά το τρολ θα φτιάξει άλλο account και θα ξανάρθει. Αυτό δεν έχει πλάκα. Λογικά, κάποιος που ήθελε να κάνει πλάκα θα είχε, εδώ και χρόνια, βαρεθεί και θα είχε φύγει.

Αν ο σκοπός είναι να με κάνουν να σταματήσω να γράφω ή να δημοσιεύω, τότε θα έπρεπε να έχουν κάποιο χρονικό όριο κατά νου. Όταν προβαίνεις σε μια δραστηριότητα ενάντια σε κάποιον θέλοντας να πετύχεις κάτι, θέλεις και να το πετύχεις σε συγκεκριμένο χρόνο. Σε μερικούς μήνες· άντε, το πολύ, σε μερικά χρόνια. Στη δική μου περίπτωση, έχουν περάσει χρόνια και ζαμάνια και δεν έχω αλλάξει κάτι: ό,τι έκανα κάνω, και αυτό θα κάνω πάντα. Δεν ασχολούμαι με τα τρολ. Και αυτό νομίζω πως είναι καταφανές, ακόμα κι αν το τρολ είναι χαζό. Επομένως, με ποιο σκεπτικό συνεχίζει; Αν θες να γκρεμίσεις έναν τοίχο και τον κοπανάς με τη γροθιά σου για χρόνια, ο τοίχος θα πέσει; Δε θα πέσει. Οπότε απλά σηκώνεσαι και φεύγεις. Φτάνεις ένα χρονικό όριο και μετά αποφασίζεις ότι δεν έχει πια νόημα να ασχολείσαι. Το τρολ, όμως, συνεχίζει... Γιατί;

Υπάρχει μια θεωρία σύμφωνα με την οποία κάποιος πληρώνει τα τρολ για να κάνουν αυτή τη δουλειά. Αλλά, αν κάποιος τα πληρώνει, πάλι θα έχει κάποιο σκοπό, κάτι θα θέλει να πετύχει. Από τη στιγμή που βλέπει ότι εγώ δεν αλλάζω τίποτα στη συμπεριφορά μου, γιατί να συνεχίζει να πληρώνει για εμένα; Μαλάκας είναι; Οπότε, ουσιαστικά, ούτε αυτό βγάζει νόημα.

Σύμφωνα με μια άλλη θεωρία (που δεν είναι μόνο θεωρία· είχε βγει στα φόρα σε κάποια φάση: το έκανε το Facebook), υπάρχουν ψυχολόγοι μπλεγμένοι μέσα στα social media που κάνουν διάφορα πράγματα για να δουν την αντίδραση των άλλων. Αλλά εγώ δεν έχω αντίδραση, εδώ και χρόνια. Απλά τους αγνοώ και κάνω τη δουλειά μου. Τι το ενδιαφέρον βρίσκουν; Οπότε – πάλι – δεν βγάζει νόημα.

Κι ας πιάσουμε και μια τελείως παρανοϊκή θεωρία, αφού τις έχουμε εξαντλήσει όλες: Τα τρολ δεν είναι άνθρωποι. Μοιάζουν με ανθρώπους αλλά, στην πραγματικότητα, δεν είναι. Είναι κάτι άλλο, όπως εκείνα τα τέρατα από το They Live. Οπότε, σε αυτή την περίπτωση, δεν μπορείς να ξέρεις ποια είναι τα κίνητρα και οι σκοποί τους. Είναι κάτι σαν «Κθούλου». Είναι ακατανόητοι. Οπότε, βγάζουν νόημα.

Αλλά, εντάξει, δεν είναι ανάγκη να γινόμαστε και τελείως παρανοϊκοί.

Προφανώς, κάποια λογική εξήγηση υπάρχει για τέτοιου είδους συμπεριφορές, αλλά εγώ δεν μπορώ να την καταλάβω. Τουλάχιστον, όχι στη δική μου περίπτωση ή άλλων ανθρώπων που δεν είναι ούτε πολιτικοί, ούτε δημοσιογράφοι, ούτε κάτι άλλο που θα μπορούσε να θεωρηθεί επικίνδυνο ή ότι έχει διευρυμένη επιρροή και θέλεις να το σαμποτάρεις. Που, ακόμα κι αν ίσχυε αυτό, στη δική μου περίπτωση κάποιος έξυπνος θα έπρεπε ήδη να έχει καταλάβει ότι δεν μπορεί να με σαμποτάρει με ψυχολογικές μεθόδους, οπότε είναι ανούσιο αυτό που κάνει.

Και τώρα μπορεί κάποιος να πει: Να κοίτα, τώρα αντιδράς στα τρολ αφού γράφεις αυτό το άρθρο. Και όντως αντιδρώ, αλλά κυρίως επειδή θέλω κάτι να γράψω στα Σκιώδη Παραλειπόμενα και, τελευταία, δεν έχω και πολύ υλικό, δυστυχώς. Επιπλέον, δεν νομίζω ότι είναι ακριβώς αυτή η αντίδραση που ένα τρολ θα ήθελε, εκτός αν είναι ψυχολόγος. Αλλά, αν είναι ψυχολόγος, θα έπρεπε να ξέρει ότι τώρα απλά παίρνω την αρνητική ενέργεια και τη μετατρέπω σε θετική, γράφοντας κάτι που είναι τροφή για σκέψη και έχει από μόνο του κάποιο κοινωνικό ενδιαφέρον.

*

Πέρα από αυτά, είναι και κάποια πράγματα που γενικά μοιάζουν αξιοσημείωτα και αξιοπερίεργα μέσα στην ελληνική κοινωνία που ζούμε.

Πιάσε τώρα να δεις κατάσταση, να δεις τι ζούμε:

Εγώ γράφω πλέον τριάντα χρόνια λογοτεχνία, και δεν το κρύβω. Έχω δημοσιεύσει πολλά βιβλία, και δεν είναι της πλάκας: είναι καλογραμμένα. (Όχι, δεν είμαι εγωιστής· απλά μπορώ να κρίνω κάποια πράγματα αρκετά αντικειμενικά ύστερα από τόση ενασχόληση με το αντικείμενο.) Βάσει λογικής – βάσει παλαιότητας, αν μη τι άλλο – θα έπρεπε να έχει δημιουργηθεί γύρω μου ένα fan base απ’όπου θα έρχονταν κάποιες σταθερές δωρεές κάθε μήνα. Αλλά αυτό δεν συμβαίνει. Δωρεές έρχονται αραιά και πού, και ούτε υπάρχει κανένα άλλο ίχνος ότι έχω μαζέψει σταθερούς οπαδούς.

Αν κάποιος άνθρωπος γράφει 30 χρόνια και δεν μπορεί να συμβεί αυτό, τότε αναρωτηθείτε σε τι είδους κοινωνία ζούμε...

Και, παρότι δεν συμβαίνει αυτό, συμβαίνει το άλλο: εμφανίζονται τρολ και μου γράφουν μαλακίες. Δηλαδή, δεν εμφανίζεται συχνά κάποιος που να δίνει κάτι το θετικό, αλλά εμφανίζεται συχνότερα κάποιος που δίνει κάτι το αρνητικό, επειδή... ξέρω γω... με αντιπαθεί, υποθέτω, για δικούς του λόγους. Η αντιπάθειά του (αν είναι όντως θέμα αντιπάθειας) τον ωθεί να έρθει και να κάνει το τρολ. Αλλά δεν υπάρχει και το ανάποδο σε παρόμοια έκταση: δηλαδή, κάποιοι να έρχονται και, σε μόνιμη βάση, να κάνουν δωρεές ώστε να παίρνεις κάτι κάθε μήνα.

Τι σου λέει εσένα αυτό για την κοινωνία στην οποία ζούμε; Έχεις μια κοινωνία που το καλό γίνεται με πολύ δυσκολία, αλλά το κακό γίνεται πολύ πιο εύκολα.

Δεν είναι θλιβερή η κατάσταση;

Πώς μετά να αναπτυχθεί η τέχνη ή οτιδήποτε άλλο το δημιουργικό; Όλα αυτά, για να εξαπλωθούν μέσα στην κοινωνία, και να έχεις κάτι το πραγματικά καλό και ενθουσιαστικό, απαιτούν να υπάρχει η δυνατότητα να σχηματιστεί ένα fan base που θα είναι δραστήριο και θα εξαπλώνει τα πράγματα και θα υποστηρίζει και τους δημιουργικούς ανθρώπους.

Το βλέπετε αυτό να συμβαίνει κάπου εδώ γύρω; Ούτε με τηλεσκόπιο...

Είναι σαν να βρισκόμαστε θαμμένοι μέσα σε έναν κοινωνικό βούρκο ατελείωτης βαρεμάρας, όπου όλοι το μόνο με το οποίο φαίνεται να ασχολούνται είναι οι επαναλαμβανόμενες πολιτικές φιλονικίες που δεν οδηγούν πουθενά και κάποιες χλιαρές παράπλευρες δραστηριότητες απλά και μόνο για να μην πούμε ότι είμαστε τελείως αποτελματωμένοι.

 

Διαβάζω το The Sword and the Sorcerer, το μυθιστόρημα που είναι βασισμένο στην παλιά ομώνυμη ταινία, και δεν είναι τόσο άσχημο όσο θα περίμενα από βιβλίο βασισμένο σε ταινία. Για την ακρίβεια, δεν είναι καθόλου άσχημο. Σίγουρα, δεν είναι και από τα καλύτερα μυθιστορήματα φαντασίας, αλλά ούτε και από τα χειρότερα. Είναι μια ιστορία ηρωικής φαντασίας με αρκετά από τα κλασικά – κλισέ, ίσως – στοιχεία, όμως τα χρησιμοποιεί με τέτοιο τρόπο που κάνει ανατροπές με ενδιαφέρον. Το ίδιο ίσχυε και για την ταινία, αν θυμάμαι καλά: η πλοκή της ήταν ενδιαφέρουσα, αλλά, ως ταινία, είχε και κάτι πράγματα φριχτά. Θέλω να την ξαναδώ (αφού τελειώσω το βιβλίο) για να τη θυμηθώ. Ένα, πάντως, από τα φριχτά που θυμάμαι είναι ότι 2-3 φορές έδειχνε ακριβώς τις ίδιες σκηνές όταν ο ήρωας κάλπαζε με το άλογό του μες στο δάσος. Ακριβώς τις ίδιες σκηνές: επανάληψη. Δεν ήθελαν να μπουν στον κόπο (και, μάλλον, δεν είχαν και λεφτά να πληρώσουν) ώστε να τραβήξουν άλλες σκηνές, οπότε έπαιζαν τις ίδιες κάθε φορά που ο ήρωας ταξίδευε στο δάσος.

Τέλος πάντων· το βιβλίο μοιάζει καλύτερο από την ταινία. Μοιάζει τόσο καλό που θα μπορούσε να ήταν εκεί και χωρίς την ταινία.

Αλλά εκείνο που θέλω να σχολιάσω εδώ δεν είναι το βιβλίο γενικά (ούτε την ταινία)· είναι κάτι που παρατήρησα μέσα στο βιβλίο το οποίο μου φάνηκε ενδιαφέρον.

Αναφέρει μια φανταστική πόλη, την Elysium (ναι, ακόμα ένα κλισέ όνομα), σ’ένα φανταστικό βασίλειο, το Eh-Dan (eh? ehhh... OK), και αναφέρει και κάποιες άλλες φανταστικές τοποθεσίες. Αλλά, επίσης, αναφέρει και πραγματικές τοποθεσίες – όπως τη Ρώμη, την Περσία, την Ελλάδα... Ανήκει, δηλαδή, σε εκείνο το είδος της φανταστικής αφήγησης που βάζει φανταστικές τοποθεσίες «κάπου στον κόσμο μας» χωρίς όμως να αλλάζει αισθητά τον κόσμο. Δεν είναι εναλλακτική ιστορία (ο κόσμος μας αλλαγμένος, η ιστορία εξελιγμένη διαφορετικά). Ούτε είναι (άλλος) ένας φανταστικός κόσμος copy/paste του δικού μας αλλά με μερικές αλλαγές. Είναι ο ίδιος ο δικός μας κόσμος, «σε κάποια παλιά εποχή», όπου αναφέρονται τοποθεσίες και βασιλεία τα οποία δεν υπήρξαν ποτέ, αλλά αυτά είναι τα κεντρικά μέρη της αφήγησης ενώ ο υπόλοιπος κόσμος, ο «πραγματικός», μοιάζει σχεδόν παραμυθένιος, ή είναι απλώς μέρος του background.

Αυτό θυμίζει τα κλασικά παραμύθια. Ξέρεις, ήταν μια φορά κι έναν καιρό ένας βασιληάς, σ’ένα μεγάλο βασίλειο στα όρια της διάλυσης, όπου έρχονταν έμποροι από τη Ρωσία φέρνοντας γούνες και έμποροι από τη μακρινή Ελλάδα φέρνοντας ελιές, κρασί, και βοτάνια μυρωδικά. Το βασίλειο είναι φανταστικό, παραμυθένιο, φυσικά· αλλά ο κόσμος είναι ο πραγματικός κόσμος. Όμως παρουσιάζεται μόνο ως φευγαλέες αναφορές, ως τίποτα περισσότερο από υπόβαθρο, ομιχλώδες σκηνικό.

Αυτό είναι κάτι που, σε μεγάλο μέρος, έχει εξαφανιστεί πλέον από τη φανταστική λογοτεχνία. Πολύ σπάνια το βλέπεις σε σύγχρονα βιβλία. Ίσως και να μην το βλέπεις καθόλου. Προσωπικά, δεν θυμάμαι πότε ήταν η τελευταία φορά που το είδα. Συνήθως, ή η πλοκή τρέχει σε έναν κόσμο copy/paste του αληθινού, ή σε έναν κόσμο τελείως διαφορετικό, ή σε έναν κόσμο εναλλακτικής ιστορίας.

Όμως αυτό το παραμυθοειδές είδος με τις φευγαλέες αναφορές στον «πραγματικό» κόσμο έχει μια ιδιαίτερη γοητεία που κινδυνεύει να ξεχαστεί. Σήμερα δεν γράφουν οι τρεις Μαύροι Μάγοι του Βλοργκ’θάαρ είχαν καταβροχθίσει βασίλεια και αυτοκρατορίες με τις μαγγανείες τους και εξόπλιζαν τους στρατούς τους με όπλα που τους έφερναν άπληστοι έμποροι από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Μοιάζει σχεδόν με παραδοξολογία. Αφού αυτοί οι μάγοι είχαν πατήσει τόσα βασίλεια και αυτοκρατορίες, πώς δεν είχαν συναντήσει και τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία; Παράλογο! Ψεύτικο... Σωστά;

Μπορεί. Ή, μάλλον, όχι. Γιατί έχει τη δική του ιδιαίτερη γοητεία ως αφήγηση.

 

Όπως ίσως θα έχετε προσέξει, στα τελευταία βιβλία που έχω δημοσιεύσει – αυτά της Αναζήτησης του Οφιομαχητή – δεν προσφέρω μορφή mobi (ενώ στα παλιότερα βιβλία του Θρυμματισμένου Σύμπαντος πρόσφερα). Ο λόγος γι’αυτό είναι ότι πλέον δεν νομίζω πως υπάρχουν και πολλές συσκευές που διαβάζουν μόνο mobi αλλά όχι epub· και μου φαίνεται πως το mobi γενικά δεν πολυχρησιμοποιείται πια. Το epub έχει εξελιχτεί ως μια αρκετά universal μορφή εύκαμπτου ηλεκτρονικού βιβλίου, όπως το pdf είναι η βασική μορφή σταθερού – μη εύκαμπτου – ηλεκτρονικού βιβλίου.

Υπάρχουν πολλές και διάφορες μορφές για ebooks οι οποίες είναι άλλες πιο σπάνιες, άλλες λιγότερο σπάνιες. Προφανώς, δεν μπορώ να τις προσφέρω όλες. Προσφέρω, όμως, πάντα ένα αρχείο html. Αυτό το αρχείο δεν είναι για να το διαβάσει κανείς ως ebook (αν και, βέβαια, μπορεί). Εκτός των άλλων, αν παρατηρήσετε, τα χωρίσματα ανάμεσα στα κεφάλαια είναι πολύ μικρά· αν ήθελα να το φτιάξω ως «κανονικό» βιβλίο, λογικά θα άφηνα μεγαλύτερα κενά για να φαίνεται πιο ωραίο. Το αρχείο html είναι εκεί ως βασικό template. Από αυτό μπορείτε να εξάγετε οποιαδήποτε άλλη εύκαμπτη μορφή ηλεκτρονικού βιβλίου: epub ή οτιδήποτε άλλο. Ακόμα και pdf μπορείτε να εξάγετε· αλλά το pdf που δίνω εγώ δεν το έχω φτιάξει έτσι: το έχω εξάγει από σταθερό κειμενογράφο.

Αυτή η μετατροπή δεν είναι καθόλου δύσκολη· ο καθένας μπορεί να την κάνει με ένα δωρεάν πρόγραμμα. Προσωπικά προτείνω το Calibre, το οποίο είναι άψογο στις μετατροπές ηλεκτρονικών βιβλίων από τη μια μορφή στην άλλη. Αν του «ταΐσετε» το αρχείο html, μπορεί να σας δώσει epub ή οτιδήποτε άλλο. Θα πρότεινα επίσης την εφαρμογή του μέσω command line για όσους έχουν ευχέρεια με cmd· είναι πολύ πιο γρήγορο, και μ’αρέσει περισσότερο από το άκομψο UI που έχουν κάνει τελευταία για αυτό το πρόγραμμα.

*

Το υπέροχο με τα ηλεκτρονικά βιβλία είναι, εκτός των άλλων, το πόσο ευμετάβλητα είναι. Μπορείς από τη μια μορφή να το περάσεις στην άλλη. Μπορείς να το διαβάσεις είτε από τον υπολογιστή σου είτε από το κινητό σου είτε από κάποιο e-reader.

Μην εμπιστεύεστε ποτέ κανέναν που δίνει ebooks τα οποία τρέχουν μόνο σε μία συγκεκριμένη συσκευή, ή που δεν μπορείς να τα μεταχειριστείς χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο. Είναι εκμετάλλευση, και μέγιστο ψέμα. Απλώς τα έχουν φτιάξει έτσι ώστε να μη μπορείς να τα μεταχειριστείς πιο εύκολα· δεν είναι αυτή η φυσική τους κατάσταση. Έχουν εσκεμμένα βάλει κλειδαριές εκεί που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν κλειδαριές.

Δυστυχώς, αυτά τα κακά έχει φέρει η εμπορευματοποίηση του διαδικτύου. Αλλά η πραγματική μαγεία του είναι η ελευθερία που σου προσφέρει. Οποιοσδήποτε περιορισμός στο διαδίκτυο είναι πλασματικός, και φαίνεται. Φαίνεται πολύ άσχημα. Σχεδόν φασιστικά, πολλές φορές.

Από την άλλη, βέβαια, πώς θα βγάλει λεφτά ο κόσμος; Κλέφτες θα γίνουν; Κι εγώ ο ίδιος συχνά λέω ότι οι συγγραφείς δεν βγάζουν φράγκο – πράγμα απαράδεκτο. Τι θα γινόταν όμως αν πουλούσα τα ebooks μου; Αγνοώντας το τραγικό θέμα της Εφορίας με τους ελεύθερους επαγγελματίες (το τεκμαρτό των 15.000 €, που καθιστά κατευθείαν ανούσια την οποιαδήποτε μικρή επαγγελματική δραστηριότητα), πόσα λεφτά θα έβγαζα; Πολύ λίγα, είμαι σίγουρος, γιατί τέτοια είναι, γενικά, η κατάσταση. Επιπλέον, για εμένα, η λογοτεχνία δεν ήταν ποτέ ένα μέσο για να βγάζω λεφτά· γράφω λογοτεχνία από πολύ μικρός. Η λογοτεχνία ανέκαθεν ήταν ένα μέσο για να ζω. Είναι σουρεαλιστικό αυτό που λέω, ίσως, αλλά είναι αλήθεια. Η λογοτεχνία, για εμένα, προσφέρει εκείνο το κάτι επιπλέον στη ζωή που την κάνει να έχει νόημα. Και πιστεύω πως αυτό είναι κάτι που όλοι οι άνθρωποι πρέπει να βρουν – κάτι το επιπλέον αλλά βασικό που κάνει τη ζωή τους να έχει νόημα. Πολλοί, δυστυχώς, δεν το βρίσκουν ποτέ.

Ο Carl Jung είχε πει ότι ο άνθρωπος δεν αντέχει μια ζωή χωρίς νόημα. Και είναι αλήθεια. Οι περισσότεροι δεν την αντέχουν, ασχέτως αν το έχουν συνειδητοποιήσει ή όχι. Τους παίρνει από κάτω στα μουλωχτά.

Η τέχνη – όχι μόνο η λογοτεχνία – προσφέρει ένα κάποιο «μπαχαρικό» στη ζωή· ίσως και κάτι πολύ περισσότερο από «μπαχαρικό». Σου δίνει νόημα. Είναι σημαντική.

Και θα σας κάνω την εξής απλή ερώτηση: Αν έπρεπε να επιλέξεις ανάμεσα σε 500 € παραπάνω κάθε μήνα ή σε απεριόριστη δωρεάν πρόσβαση σε χιλιάδες έργα τέχνης (βιβλία, ταινίες, πίνακες, μουσική, οτιδήποτε), τι θα διάλεγες;

Θα διάλεγες τα 500 γαμημένα ευρώ; Να τα κάνεις τι σε σύγκριση με την απεριόριστη πρόσβαση στα πάντα;

Το διαδίκτυο μπορεί να σου δώσει, ουσιαστικά, απεριόριστη πρόσβαση στα πάντα. Και ακόμα περισσότερο απ’ό,τι σήμερα. Απλώς πιστεύω πως οι κοινωνίες μας δεν ήταν ακόμα αρκετά ώριμες για το διαδίκτυο, κι αυτό φαίνεται. Αμέσως, πολλοί έσπευσαν να το εμπορευματοποιήσουν ή να το εκφυλίσουν με διάφορους άλλους τρόπους. Παρ’όλ’ αυτά ο βασικός, ελεύθερος πυρήνας του παραμένει· και νομίζω – έχω την πεποίθηση – ότι θα είναι πάντα εκεί.

Τι θα κάνεις, λοιπόν, με τα επιπλέον 500 € που μπορεί να έπαιρνες από το περιορισμένο διαδίκτυο; Τα λεφτά απλώς είναι για να σε εξυπηρετούν ώστε να κάνεις άλλα πράγματα που είναι πιο σημαντικά για εσένα. Δεν έχουν νόημα από μόνα τους. Αλλιώς, πιάσε και καρφίτσωσε πενηντάευρα γύρω-γύρω στους τοίχους και κάτσε να τα βλέπεις. Είναι ωραία; Τι σου προσφέρουν έτσι, από μόνα τους; Προφανώς, τίποτα. Εκείνο που σου προσφέρουν τα λεφτά είναι, ουσιαστικά, ελευθερία από τους περιορισμούς της καθημερινής πραγματικότητας – λογαριασμούς, Εφορίες, τρόφιμα, ζημιές, και τα λοιπά. Αν έχεις τα λεφτά, τα καλύπτεις αυτά και μετά ασχολείσαι με πράγματα που έχουν πραγματικά νόημα για εσένα. Αυτός είναι και ο σκοπός. Γι’αυτό είμαστε άνθρωποι.

Σκέψου το ξανά, λοιπόν: 500 € επιπλέον ή απεριόριστη πρόσβαση σε χιλιάδες δωρεάν έργα τέχνης;

Η μαγεία του διαδικτύου... Και μπορεί να συμβεί. Συμβαίνει, ουσιαστικά.

Και θα μου πεις: Ο καλλιτέχνης να μην πληρώνεται;

Μα, εγώ είμαι ο πρώτος που λέω Κάνετε δωρεές, ρε πούστηδες. Είναι ανάγκη να παίρνεις το κομμάτι με αντίτιμο, όταν μπορείς απλά να κάνεις δωρεά;

Το αντίτιμο έχει νόημα για τα πράγματα που δεν μπορούν εύκολα να παραχθούν δωρεάν. Το ηλεκτρονικό βιβλίο – παρά τα ψέματα που λένε ορισμένοι – μπορεί να παραχθεί εύκολα δωρεάν: απλώς λίγη τεχνογνωσία χρειάζεται, τίποτα περισσότερο. Το χάρτινο βιβλίο δεν μπορεί να παραχθεί δωρεάν: έχεις κόστη εκτύπωσης, κόστη μεταφοράς, και τα λοιπά. Αυτά πρέπει κάπως να τα αποσβέσεις (αν είσαι τυχερός – που σπάνια είσαι). Το ηλεκτρονικό βιβλίο έχει απλώς, για εμένα τουλάχιστον, ένα εναλλακτικό κόστος – ότι πρέπει να φάω δυο, τρεις ώρες να το φτιάξω. Αυτό δεν είναι και τόσο τραγικό. Το να γράψω, δε, το ίδιο το βιβλίο, αυτό θα το έκανα ούτως ή άλλως. Δεν το κάνω με κάποιο σκοπό προς τα έξω· το κάνω για εμένα. Ωστόσο, το κάνω επαγγελματικά, το κάνω όσο καλύτερα μπορώ. Το κάνω, βασικά, πιο προσεχτικά και πιο φανατικά απ’ό,τι αν ήταν απλώς για να πάρω χρήματα. Τότε θα έκανα μόνο τα απολύτως απαραίτητα.

Και νομίζω πως πολλοί καλλιτέχνες, ειδικά στην Ελλάδα (αλλά και παντού – απλώς αλλού η Αγορά είναι πιο καλή και το δέλεάρ της ισχυρότερο), κάνουν τέχνη με αυτή τη νοοτροπία. Τα πράγματα, βέβαια, μπορεί να εκφυλίζονται για διάφορους λόγους – που είναι κακό – όμως νομίζω ότι αυτή η βάση παραμένει. Ο καλλιτέχνης φτιάχνει κάτι, πρωτίστως, επειδή γουστάρει να το φτιάξει. Και αυτό είναι καλύτερο παρά όταν το φτιάχνει έχοντας στο μυαλό του την Αγορά ή οτιδήποτε άλλο.

Σκέψου, λοιπόν, πώς θα ήταν στο διαδίκτυο χωρίς καμία εμπορευματοποίηση της τέχνης πέρα από δωρεές. Θα είχες απεριόριστη πρόσβαση στο οτιδήποτε. Ανεξέλεγκτα, θα διάβαζες τα βιβλία που γούσταρες, θα άκουγες τη μουσική που γούσταρες, θα έβλεπες τις ταινίες που γούσταρες, και πάει λέγοντας.

Μόνο που δεν χρειάζεται να το φαντάζεσαι. Μπορείς να το κάνεις. Υπάρχει η δυνατότητα. Στο διαδίκτυο οι περιορισμοί είναι πλασματικοί, όχι η ελευθερία.

 

Εφιαλτικές σκιές.

Μυστηριακές Οντότητες