Όπως είχα αναφέρει πρόσφατα, τελευταία γράφω μια σειρά όπου τα ερπετά παίζουν αρκετά βασικό ρόλο· το ίδιο και οι άνθρωποι-ερπετά, και ελπίζω πως αυτό, έτσι όπως το έχω δομήσει μέσα στην ιστορία, είναι πολύ λιγότερο κλισέ απ'ό,τι ακούγεται. (Αν θέλετε να μάθετε περισσότερα, διαβάστε το προηγούμενο post.)

Αναπόφευκτα, έπρεπε να χρησιμοποιήσω και τη λέξη ερπετοειδής. Τίποτα το ιδιαίτερο ως λέξη. Κλίνεται όπως η λέξη ανθρωποειδής. Αλλά υπάρχει ένα πρόβλημα με το αρσενικό, "ο ανθρωποειδής". Στη γενική είναι "του ανθρωποειδούς". Το λεξικό του Μπαμπινιώτη έτσι λέει, και το ίδιο γράφει και το Wiktionary. Και αυτό είναι, σίγουρα, το σωστό βάσει της Αρχαίας Ελληνικής. Όμως μέσα στη χρήση στη Νέα Ελληνική δεν ακούγεται καλά. Απλώς αυτές οι λέξεις θεωρούνται "εξεζητημένες" (για κάποιους, τουλάχιστον) και δεν έχουν απλοποιηθεί.

Αλλά σκέψου: αν χρησιμοποιούσαμε στην καθημερινότητά μας τη λέξη "ο ανθρωποειδής" επειδή, πχ, θεωρητικά μιλώντας, υπήρχαν ανθρωποειδείς μέσα σε μια κοινωνία, θα έλεγε κάποιος "Σιγά μην ασχολούμαστε τώρα με τη ζωή του λεχρίτη του ανθρωποειδούς", ή θα έλεγε "Σιγά μην ασχολούμαστε τώρα με τη ζωή του λεχρίτη του ανθρωποειδή"; Πιστεύω ακράδαντα ότι θα έλεγε το δεύτερο.

Είναι όπως και με το μαθητής. Κανείς πλέον δεν λέει "του μαθητού"· όλοι λένε "του μαθητή". Παρομοίως, κανείς δεν λέει "του Σωκράτους"· όλοι λένε "του Σωκράτη". Το ίδιο και για τα "ο συγγενής" και "ο ευγενής"· όλοι λένε "του συγγενή" και "του ευγενή", όχι "του συγγενούς" ή "του ευγενούς".

Νομίζω λοιπόν πως, αν μέσα σε έναν κόσμο υπήρχαν ερπετοειδείς, κανείς δεν θα έλεγε "του ερπετοειδούς"· όλοι θα έλεγαν "του ερπετοειδή". Μιλώντας πάντα για το αρσενικό, φυσικά. Το θηλυκό συνηθίζεται να διατηρεί το "-ους" στη γενική, καθώς και το ουδέτερο ("το ανθρωποειδές, του ανθρωποειδούς"). (Μάλιστα, νομίζω πως αυτός είναι ένας καλός τρόπος για να κάνεις διάκριση αρσενικού, θηλυκού, ουδέτερου στη γενική.)

Και το θέμα με ενδιέφερε γιατί μέσα στο κείμενό μου γράφω πολλές φορές για ερπετοειδείς και δεν ήθελα να κάνω τη γενική ενικού "του ερπετοειδούς" που κανένας καθημερινός άνθρωπος δεν θα έλεγε.

Ψάχνοντας λίγο ακόμα στο λεξικό του Μπαμπινιώτη, στο λήμμα -ης, -ης, -ες, έχει ένα σχόλιο που, ανάμεσα σε άλλα, αναφέρει το εξής: <<Στα ουσιαστικοποιηµένα επίθετα αρσενικού γένους αυτής τής κατηγορίας συνηθίζεται ο σχηµατισµός γενικής ενικού σε -η (π.χ. τού συγγενή µου αντί τού συγγενούς µου). Η τάση για σχηµατισµό τέτοιας γενικής εµφανίζεται συχνά και όταν το επίθετο δεν είναι ουσιαστικοποιηµένο (π.χ. ενός στοιχειώδη τρόπου αντί ενός στοιχειώδους τρόπου), πράγµα που πρέπει να αποφεύγεται.>>

Εν ολίγοις, σου λέει πως είναι ΟΚ να απλοποιείς τη γενική αλλά κυρίως αν το χρησιμοποιείς ως ουσιαστικό, όχι ως επίθετο. Και νομίζω ότι αυτό όντως βγάζει νόημα για τη χρήση τέτοιου είδους λέξεων.