Σκιώδη Παραλειπόμενα

του
Κώστα Βουλαζέρη

Αρχείο | RSS Feed

Αναζήτηση Μυστηριακές ΟντότητεςΠαλιά Ελληνικά Εξώφυλλα

Τυχαία

Μια στιγμή...
6 / 1 / 2024

Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται μια έκφραση από σχεδόν όλους όσους έχουν να κάνουν με τηλέφωνα: Θα σε πάρω πίσω.

Ε; Πώς είπατε; Πίσω θα με πάρετε; Πού πίσω; Γιατί όχι μπροστά; Τι; Αααα... Οοο...

Φυσικά, εννοούν ότι θα σε πάρουν τηλέφωνο αργότερα. Είναι πολύ συνηθισμένο, πχ, κάποιος να σου απαντήσει: Θα το κοιτάξω και θα σας πάρω πίσω.

Αλλά, εντάξει, ρε παιδιά, βγάζει κανένα νόημα το Θα σε πάρω πίσω;

Δηλαδή, σκεφτείτε το δυο λεπτά. Τι θα πει – στα ελληνικά – Θα σε πάρω πίσω;

Το μόνο που μπορεί να σκεφτείς είναι το «Θα σε πάρω από πίσω», δηλαδή θα αρχίσω να σε ακολουθώ. (Για να μην αναφέρουμε και τίποτα πιο αισχρό από την αργκό που, το λιγότερο, δεν είναι δόκιμο.)

Δεν βγάζει νόημα αυτό το πράγμα. Δεν είναι σαν το «Θα σε πάρω τηλέφωνο» που, ναι μεν, δεν είναι κυριολεκτικό (δεν «παίρνεις» κανένα τηλέφωνο) αλλά είναι σχήμα λόγου που βγάζει κάποιο νόημα. Καταλαβαίνεις τι θέλει ο άλλος να πει, και δεν είναι και τελείως λάθος από γλωσσικής άποψης.

Το «Θα σε πάρω πίσω» είναι τελείως λάθος από γλωσσικής άποψης, και ούτε βγάζει και κανένα νόημα. Γιατί να μην πεις «Θα σε πάρω τηλέφωνο αργότερα» ή «Θα σε ξανακαλέσω» ή «Θα σε καλέσω πάλι μετά»;

Γιατί να πεις Θα σε πάρω πίσω; Τι πίσω και μπροστά; Τι είν’ αυτά; Σοβαρά τώρα...

Για να είμαι ειλικρινής, μου φαίνεται να είναι κακή μετάφραση του αγγλικού I will call you back. Και απορώ ποιος τετραπέρατος το ξεκίνησε και έχει εξαπλωθεί σαν meme, που λένε, σαν νοητικό/λεκτικό παράσιτο, μέσα σ’όλη την κοινωνία. Επίτηδες έγινε;

Κατά πρώτον, οι αυτολεξεί μεταφράσεις μερικές φορές δεν είναι καθόλου καλές. Κατά δεύτερον, αυτή δεν είναι καν αυτολεξεί μετάφραση· η αυτολεξεί μετάφραση θα ήταν: Θα σε καλέσω πίσω. Κι αυτό ίσως να έβγαζε περισσότερο νόημα. Αλλά το πίσω πάλι θα ήταν λάθος, αν όχι γελοίο. (Το «Θα σε πάρω πίσω» είναι τελείως γελοίο.) Το πίσω, στα ελληνικά, δεν χρησιμοποιείται όπως το back στα αγγλικά. Το back στα αγγλικά έχει πολλές φορές την έννοια του ξανά· στη γλώσσα μας, όμως, δεν έχει ποτέ αυτή την έννοια.

Στα αγγλικά υπάρχει εκείνος ο τίτλος μιας ταινίας Star Wars, το The Empire Strikes Back. Φανταστείτε κάποιος ιδιοφυής να το είχε μεταφράσει Η Αυτοκρατορία Χτυπά Πίσω! Ευτυχώς το μετέφρασαν Η Αυτοκρατορία Αντεπιτίθεται. Γιατί στα ελληνικά αυτό σημαίνει strike back.

Παρομοίως, το ξανά δεν χρησιμοποιείται στα αγγλικά πάντα όπως στα ελληνικά. Για παράδειγμα, εδώ μπορείς να πεις «Θα σε ξανακαλέσω» (ως I’ll call you back) αλλά στα αγγλικά δεν μπορείς να πεις I will recall you. Είναι γελοίο. Το recall (re-call, ξανά-καλώ) έχει τελείως άλλο νόημα στα αγγλικά. Είναι σαν να λες, στα ελληνικά, ανακαλώ.

Φαντάσου τώρα κάποιος «θεός του λόγου» όπως αυτός που μας κόλλησε το Θα σε πάρω πίσω να είχε κολλήσει στους αγγλόφωνους το I will recall you. Θα γελούσαν και οι πέτρες!

Αλλά εμείς απλά το έχουμε συνηθίσει.

Και εγώ, προσωπικά, είμαι από αυτούς που πιστεύουν ότι η γλώσσα (πρέπει να) εξελίσσεται, όχι να μένει στατική. Όμως υπάρχουν και κάποια πράγματα που, αν τα κάνεις, είναι τραγικά. Δεν είναι εξέλιξη· είναι βιασμός της γλώσσας.

Αυτά...

...και σύντομα ελπίζω να σας ποστάρω πίσω άλλο κείμενο. Ή μπροστά.

(Τι θέλει τώρα να πει ο ποιητής;)

 

 

Επίσης . . .

Η Ψυχεδελική Παράδοση στη Φανταστική Λογοτεχνία


Πριν από κάποιο καιρό, είχα γράφει ότι η φανταστική λογοτεχνία είναι αρκετά βασισμένη στη ρομαντική παράδοση. Αλλά, φυσικά, δεν είναι βασισμένη μόνο σ’αυτήν. Είναι εξίσου βασισμένη και στην ψυχεδελική παράδοση.

Όταν πολύς κόσμος ακούει για «ψυχεδελική παράδοση», συνήθως σκέφτεται δύο πράγματα – ή, ίσως, τρία. Το πρώτο είναι το ψυχεδελικό ρεύμα του ’60, με τους χίπηδες, τη ροκ μουσική, και όλα τα σχετικά. Το δεύτερο είναι τα ναρκωτικά – γενικά κι αόριστα – όπως έχει καταντήσει να ονομάζονται συλλήβδην όλες οι ψυχοτρόπες ουσίες. Αυτοί που σκέφτονται το πρώτο είθισται να το σκέφτονται με κάπως καλό τρόπο. Αυτοί που σκέφτονται το δεύτερο είθισται να το σκέφτονται ως κάτι το κακό. Τίποτα από τα δύο δεν είναι αλήθεια, ακριβώς· και τα δύο βασίζονται σε προκαταλήψεις.

Το τρίτο που μπορεί να σκέφτονται κάποιοι (πιο «ψαγμένοι») είναι η παράδοση του σαμανισμού, που ναι μεν υπάρχει και στα βιβλία του Καστανέντα αλλά είναι, ουσιαστικά, πολύ αρχαία παράδοση. Υπήρχε ακόμα και στην αρχαία Ελλάδα, φυσικά. (Τι νομίζετε ότι έκαναν στο Μαντείο των Δελφών; Έπαιζαν τάβλι;)

Η φανταστική λογοτεχνία, όσον αφορά την ψυχεδελική παράδοση, δεν βασίζεται σε κάτι συγκεκριμένο από αυτά. Βασίζεται σε όλα συγχρόνως, και σε ακόμα περισσότερα, αν το παρατηρήσεις λίγο στο βάθος – αλλά, δυστυχώς, οι πιο πολλοί δεν το παρατηρούν. Αυτό είναι ένα στοιχείο της φανταστικής λογοτεχνίας που, αν και πολύ βασικό, συχνά παραβλέπεται, ή περνά παράπλευρα χωρίς ιδιαίτερο σχολιασμό.

[Συνέχισε να διαβάζεις]

 

Επιλογές Νοεμβρίου (4/11)


RIP Patrick Stewart (X-Men, Star Trek, & άλλα) — RævJäger (μουσική: dungeon synth, ατμοσφαιρική, μελωδική) — Syd Mead (φουτουριστικοί πίνακες ) — Marigold Santos (σουρεαλιστική, ψυχεδελική τέχνη) — Οι αντιδράσεις στη διακοπή του AO3 — Συμπαντικός Τρόμος (Cosmic Horror) — Ταινίες με μάγισσες — Βαμπίρ του διαστήματος — MAME32 Plus! Plus! (παλιά, κλασικά Arcade) — Ζωγραφική φαντασίας στο heavy metal — Salvator Rosa (τέχνη) — Gray Morrow (κι άλλη τέχνη) — A. E. Van Vogt (σε κόμιξ) — Real-ESRGAN-ncnn-vulkan (μηχανή τεχνητής νοημοσύνης για μεγέθυνση εικόνων) — Πολλά ακόμα καταφτάνουν στο LinX

 

Περί Γραφής: Τελεία και ΟΧΙ Παύλα, Ξανά


Αυτό το άρθρο είναι συνέχεια του προηγούμενου: Τελεία και ΟΧΙ Παύλα. Εν μέρει, μου έδωσε έμπνευση να το γράψω κάποιος που ανέφερε κάτι σε ένα από τα σόσιαλ μύδια. Και λέω εν μέρει γιατί δεν χρειάζομαι ποτέ και πολλή έμπνευση για να γράψω για τη στίξη. Έχω μια σχέση αγάπης-μίσους μαζί της. Ξεκίνησα να γράφω ως τελείως άσχετος με τη στίξη, μην έχοντας ιδέα ποια θα μπορούσε ποτέ να ήταν η χρήση της άνω τελείας: ίσως ακόμα και του κόμματος. Έφτασα σε σημείο να νομίζω ότι έβαζα σωστά τη στίξη, αλλά απλά το νόμιζα μόνο. Και κατέληξα να συμπεράνω πόσο ανόητος είσαι όταν νομίζεις ότι «ξέρεις» τη χρήση της στίξης, και πόσο υποκειμενική μπορεί να είναι η στίξη. Αλλά όχι και στα πάντα. Υπάρχουν κι ορισμένα σταθερά πράγματα. Και υπάρχει και μια κάποια... αισθητική. Ναι, αισθητική.

Έτσι, γράφουμε τώρα συνέχεια του προηγούμενου άρθρου γιατί, πολύ απλά, το θεωρώ ενδιαφέρον να γράψω συνέχεια. Και έχει νόημα. Ακολουθήστε με...

Σχετικά με την παύλα μπορεί να υπάρξει ένα ερώτημα: Γιατί να μην κολλά επάνω στις λέξεις; Να, για παράδειγμα, δες τι γίνεται με όλα τα άλλα σημεία στίξης: κολλάνε επάνω στις λέξεις. Η παύλα γιατί να μην κολλά; Στο πηγάδι κατούρησε;

Το θέμα είναι το εξής: όλα τα άλλα σημεία στίξης (εκτός, ίσως, από το θαυμαστικό) είναι αρκετά παλιά. Η παύλα – εκτός αν κάνω τρομερό λάθος – είναι πιο πρόσφατη. Δεν υπήρχε παλιά. Και, παρότι ουσιαστικά συντακτικό σημείο στίξης (όχι σχολιαστικό, όπως το θαυμαστικό), είναι κάπως ιδιαίτερο, και έχει κατά καιρούς χρησιμοποιηθεί με διάφορους τρόπους. Ακόμα και σαν να ήταν σχολιαστικό!

Η παύλα, σε κάποια κείμενα, μπορεί να βρεθεί να αντικαθιστά μέχρι και την τελεία, ή μπορεί να μπαίνει και μαζί με την τελεία. Ή όπου αλλού μπορείς να διανοηθείς. Πολλοί πιστεύουν, δε, ότι χρησιμοποιείται απλώς για να τονίσει την επόμενη λέξη, ή φράση: ή τη λέξη, ή φράση, που κλείνεται ανάμεσα στις παύλες.

Επικρατεί μια σύγχυση.

Αλλά, στην πραγματικότητα, σύγχυση δεν υφίσταται. Είναι συντακτικό σημείο στίξης, ουσιαστικά, όχι σχολιαστικό.

Όλα τα άλλα σημεία στίξης κολλάνε επάνω στις λέξεις, ναι. Αλλά κολλάνε ανεξαιρέτως (πλην της παρένθεσης) στο τέλος της λέξης, ποτέ στην αρχή. Κόμμα, τελεία, άνω τελεία, ερωτηματικό, θαυμαστικό... τα έχετε δει ποτέ στην αρχή; Πάντα στο τέλος κολλάνε.

Και ρωτάω τώρα: Η παύλα πού κολλάει; Στην αρχή, ή στο τέλος;

[Συνέχισε να διαβάζεις]