Για όσους δεν ξέρετε ότι κάνω αστική περιπλάνηση – δηλαδή, ότι τριγυρίζω σε πάρα πολλούς δρόμους απ’άκρη σ’άκρη της Αθήνας – σας το λέω από τώρα για να καταλάβετε από πού αντλώ τις πληροφορίες μου.

Η ιστορία των αθηναϊκών δρόμων (και δεν μιλάω μόνο για το Κέντρο) είναι, ορισμένες φορές μού φαίνεται, μια ιστορία εξαφανισμένων καταστημάτων.

Κάποτε, προ Κρίσης του 2009, υπήρχαν κάμποσα δισκοπωλεία και κάποια λίγα βιβλιοπωλεία. Τα δισκοπωλεία έκλεισαν το ένα μετά το άλλο, ακόμα και τα μεγάλα: και, κατά πάσα πιθανότητα, φταίει το διαδίκτυο όπου οι πάντες βρίσκουν πολύ εύκολα όση μουσική θέλουν. Απομένουν κάτι ελάχιστα δισκοπωλεία που κυρίως, απ’ό,τι έχω καταλάβει, ασχολούνται με βινύλιο το οποίο ακόμα έχει μια κάποια αξία, και ποιοτική ίσως αλλά και καλτ. Και πάλι, όμως, αναρωτιέμαι πώς κρατιούνται.

Τα περισσότερα βιβλιοπωλεία που ήταν πραγματικά βιβλιοπωλεία – δηλαδή, όχι βιβλιοχαρτοπωλεία, που πουλάνε και σχολικές τσάντες και τετράδια – έκλεισαν, ακόμα και στο Κέντρο της Αθήνας. Στην περιφέρεια, πολύ απλά, δεν υπάρχει βιβλιοπωλείο που να μην είναι και -χαρτο-· δεν τους συμφέρει, δεν τα βγάζουν πέρα αλλιώς. Ορισμένα βιβλιοπωλεία στο Κέντρο εξακολουθούν να παραμένουν, αλλά είναι λίγα, και συχνά νομίζω ότι τα παλαιοβιβλιοπωλεία είναι περισσότερα πλέον.

Μετά την Κρίση του 2009 (που αμφίβολο είναι αν ποτέ πέρασε), άρχισα στους δρόμους να μπανίζω πολλά μπαζάρ βιβλίου. Πάρα πολλά, και σε δρόμους που δεν θα το υποψιαζόσουν κανονικά. Ο λόγος, υποθέτω, ήταν ότι έκλεισαν ένα σωρό βιβλιοπωλεία και άδειασαν τις αποθήκες τους. (Δυστυχώς, τα περισσότερα βιβλία που έβλεπα σε αυτά τα μπαζάρ από αδειασμένες αποθήκες προσωπικά τα έβρισκα αδιάφορα, αν και μερικές φορές είχα αγοράσει κάτι.) Όλα αυτά τα μπαζάρ βιβλίου ήταν σαν «μόδα» για μια εποχή που κράτησε τρία, τέσσερα χρόνια ίσως. Έπειτα, εξαφανίστηκαν όλα. Δε νομίζω ότι έχει μείνει και κανένα. Ακόμα κι ένα που ήταν κοντά στην Ερμού, κι αυτό χάθηκε σαν ποτέ να μην υπήρξε...

Σε κάποια φάση, είχαν επίσης εμφανιστεί πάρα πολλά από εκείνα τα καταστήματα του ενός ευρώ – που ό,τι κι αν έπαιρνες, από σφουγγαρόπανα μέχρι κάδρα για φωτογραφίες, έκανε 1 €. Μετά, ανέβασαν λιγάκι τις τιμές τους, από 1 σε 2 €. Και μετά, τα περισσότερα έκλεισαν τελείως. Εξαφανίστηκαν από τους δρόμους της Αθήνας σαν φαντάσματα. Έχουν μείνει κάποια λίγα που δεν πουλάνε τα πάντα 1 € αλλά ανάλογα· πάντως, γενικά φτηνά. Έτσι κι αλλιώς, ποιος Έλληνας έχει πιο πολλά λεφτά να δώσει;

Ύστερα, εμφανίστηκαν κάποια πιο «κυριλέ» καταστήματα με οικιακά είδη, όπως τα Regina και τα My Home, και νόμιζες ότι ο τόπος έχει γεμίσει κουβάδες και απορρυπαντικά. Είχαν χαμηλές τιμές, ομολογουμένως, και αρκετά καλά πράγματα. Σχεδόν όλα έχουν κλείσει σήμερα. Εξαφανίστηκαν κι αυτά, το ένα μετά το άλλο.

Εκείνα που ακόμα κρατάνε είναι τα μπαζάρ ρούχων, κι όποιος έχει σήμερα κάποια λεφτά είναι ευκαιρία να πάρει ρούχα από μάρκες σε εξωφρενικά χαμηλές τιμές – έχει τύχει να βρω τέτοιο σακάκι με 1 €: οπότε, πήρα τρία. Τα «κανονικά» καταστήματα ρούχων έχουν ρίξει τις τιμές, αναμενόμενα, και ορισμένα έχουν, ουσιαστικά, κι αυτά γίνει μπαζάρ ρούχων. Θυμάμαι καταστήματα ρούχων που παλιά ήταν πανάκριβα, και τώρα έχουν βγάλει τα ρούχα, κυριολεκτικά, στον δρόμο για να τα πουλήσουν, έξω από την πόρτα, με έκπτωση 60-70%. Ο λόγος για όλ’ αυτά είναι, νομίζω, προφανής. Ποιος έχει λεφτά για καινούργια ρούχα; Άμα το δει ακριβό, δεν το παίρνει· απλά φορά τα παλιά του, και τα μπαλώνει εν ανάγκη. Τα ρούχα είναι απαραίτητα, αλλά όχι και τόσο όταν οι τιμές των τροφίμων έχουν σχεδόν διπλασιαστεί! Οπότε, υποχρεωτικά όλα τα ρούχα πωλούνται πολύ χαμηλά. Αλλά τουλάχιστον ακόμα δεν έχουν κλείσει...

Ένα άλλο είδος καταστήματος που ακόμα κρατά είναι τα τυροπιτάδικα, τα σαντουιτσάδικα, και γενικά ό,τι πουλά φαγητά και ποτά. Ε, αυτό πάντα θα έχει κάποια κίνηση. Αν φτάσουμε στο σημείο ούτε αυτό να μην έχει, θα πάμε να φάμε τον Μητσοτάκη και δεν θα είναι καν κανιβαλισμός περισσότερο απ’το αν, στην ανάγκη, μαγείρευες τον σκύλο σου. (Τσέκαρε High Rise του J.G. Ballard για παράδειγμα σκυλομαγειρέματος. Το βιβλίο ξεκινά έτσι: Later, as he sat on his balcony eating the dog, Dr Robert Laing reflected on the unusual events that had taken place within this huge apartment building during the previous three months.)

Τι συμπέρασμα τώρα βγάζετε εσείς από τέτοιες ιστορίες των δρόμων;