(Μια επανάληψη από το παλιό blog.)

Προτού γράψεις κάτι, οσοδήποτε φανταστικό, πρέπει να μπορείς να πείσεις τον εαυτό σου ότι είναι πραγματικό, ότι θα μπορούσε κάπως, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να συμβεί. Πρέπει να το δεις όπως θα έβλεπες κάτι αντικειμενικό, ρεαλιστικό· και μετά, απλά γράφεις εκείνο που βλέπεις.

Αν, στη λογοτεχνία, δεν έχεις τη δυνατότητα να πείσεις τον εαυτό σου για την πραγματικότητα εκείνου που γράφεις, τότε δεν έχει καλές πιθανότητες να μοιάζει πιστευτό, ή να έχει αληθινό ενδιαφέρον.

Πρέπει να μπορείς να αυτοπαραμυθιάζεσαι, ξέροντας ακριβώς τι κάνεις.

Όπως έλεγα στο προηγούμενο post, διαβάζω αυτές τις μέρες το Black Gods and Scarlet Dreams της C.L. Moore. Είναι μια συλλογή ιστοριών από το 1930, οι μισές ηρωικής φαντασίας, οι άλλες μισές επιστημονικής φαντασίας. Αλλά και των δύο ειδών οι ιστορίες της Moore έχουν ένα κοινό γνώρισμα: ένα βαθύ πνευματιστικό, εσωτερικό στοιχείο. Συνεχώς μιλά για παράξενες ψυχικές καταστάσεις των ηρώων της οι οποίες δεν είναι εκείνο που θα περίμενες σήμερα λέγοντας ψυχικές καταστάσεις. Δεν είναι ούτε καν εκείνο το “ακατονόμαστο” και “απερίγραπτο” του Lovecraft ακριβώς. Είναι κάτι που μοιάζει μ’αυτό αλλά, συγχρόνως, τελείως διαφορετικό: είναι πιο συγκεκριμένο, σε όλες τις περιπτώσεις, και δίνει μια αίσθηση μεγαλύτερου βάθους. Επιπλέον, παρότι όλες αυτές οι ψυχικές καταστάσεις είναι εξωφρενικές, και μάλλον ποτέ δεν πρόκειται να τις γνωρίσει άνθρωπος, έχουν μια τρομερή αίσθηση αληθοφάνειας. Είναι κάτι που μπορείς να διανοηθείς όταν το διαβάζεις να περιγράφεται, αν και ξέρεις ότι είναι ψιλοαπίθανο να το βιώσει άνθρωπος – αν όχι τελείως αδύνατον.

Ωστόσο, αυτά σε κάνουν να παρατηρήσεις ότι οι αφηγήσεις εκείνης της εποχής ήταν πιο εσωτερικές. Εστιάζονταν περισσότερο στις παράξενες ψυχικές καταστάσεις απ’ό,τι οι μετέπειτα φανταστικές ιστορίες, πόσω μάλλον οι σημερινές.

Οι σημερινές ιστορίες είναι πολύ πιο οπτικές. Είναι εικόνες, βασικά. Αυτές, όμως, οι παλιές ιστορίες είναι περισσότερο σκέψη και αίσθηση. Είναι σαν από εκείνα τα πράγματα που θα τα αντιλαμβανόσουν εγκεφαλικά, ας πούμε, αλλά τα μάτια σου δεν θα μπορούσαν ποτέ να τα δουν.

Διαβάζω συγχρόνως και το Heroes Die του Stover. Δεν το έχω προχωρήσει και τόσο, αλλά μου αρέσει. Μοιάζει να είναι καλό βιβλίο φαντασίας. Αλλά δεν έχει τέτοιες ψυχικές καταστάσεις μέσα, ούτε κατά διάνοια. Είναι ένα σύγχρονο βιβλίο. Οι ψυχικές καταστάσεις των χαρακτήρων του είναι απλές. Για παράδειγμα, ο βασικός ήρωας θέλει να σώσει τη γυναίκα του παρότι αυτή ίσως και να τον κερατώνει. Θέλει τόσο πολύ να σώσει τη γυναίκα του που – γαμώ το κερατό μου γαμώ! – είναι έτοιμος να δολοφονήσει τους πάντες για να το καταφέρει! Επειδή... επειδή θέλει να τη σώσει, γαμώτο! Το νιώθει!

Εντάξει, είναι καψουρεμένος. Ένα γερό κίνητρο για να γίνει η ιστορία. ΟΚ. Τι άλλο; Αυτή δεν είναι καμιά πολύ παράξενη ψυχική κατάσταση· απλά μια λιγάκι υπερβολική ψυχική κατάσταση. Είναι οι κλασικές ψυχομπουρμπουλήθρες που χρησιμοποιούνται σε πολλά σύγχρονα βιβλία. (Και δεν το λέω αυτό ως αρνητική κριτική για το Heroes Die. Όπως ήδη είπα, μου αρέσει.)

Επειδή ζούμε σε μια κουλτούρα που είναι, κατά βάση, οπτική, έχουμε μάθει τα πάντα να τα βλέπουμε μπροστά μας, όχι να τα διανοούμαστε. Και έτσι γράφουμε. Χωρίς, συνήθως, να εμβαθύνουμε περισσότερο από τις διάφορες σαχλαμάρες της σύγχρονης ψυχολογίας. Σήμερα, ο συγγραφέας κατά πάσα πιθανότητα δεν θα καθίσει να γράψει για αλλόκοτες, ανέφικτες, φανταστικές ψυχικές καταστάσεις (εκτός αν είναι κάτι το “ανομολόγητο” – κενό – τίποτα – τίποτα – όπως από Lovecraft – τόσο παράξενο που, ξέρεις, δεν χρειάζεται να μπεις στον κόπο να ζουλήξεις το μυαλό σου για να προσπαθήσεις να το περιγράψεις). Απλά θα ανοίξει ένα ανεγκέφαλο εγχειρίδιο ψυχολογίας και θα πάρει μια ψυχική κατάσταση από εκεί, όπως θα έπαιρνε έτοιμη μια τεχνική βλάβη για μια μηχανή από ένα τεχνικό εγχειρίδιο.

Αυτό δεν είναι εξέλιξη. Όχι προς την ψυχική κατεύθυνση, σίγουρα.

Πάντα όταν έρχομαι στην Αθήνα από διακοπές σε νησί, αμέσως παρατηρώ τη διαφορά στο περιβάλλον. Και δεν μιλάω για τα κλασικά: πολλή ρύπανση στην Αθήνα, δεν υπάρχει χώρος να αναπνεύσεις, όλο μεγάλα χτίρια που κρύβουν τον ουρανό, και τα λοιπά. Μιλάω για μια πιο μαλακή αίσθηση που έχει η όλη ατμόσφαιρα στην Αττική. Δεν είναι όπως στα νησιά. Εκεί, ο τόπος έχει κάτι το πιο άγριο. Το νιώθεις στον ίδιο τον αέρα. Είτε άπνοια έχει, είτε φυσάει μανιασμένα, πάντα υπάρχει κάτι το πιο άγριο.

Στην Αθήνα, χάνεις την αγριάδα ξαφνικά, κι αναρωτιέσαι πού πήγε. Όλα εδώ μοιάζουν πιο μαλάκα. Σαν να βουλιάζεις σε καναπέ.

Πρέπει να προσέχεις να μη σε πάρει ο ύπνος.

*

Κατά τα άλλα, διάβαζα κυρίως C.L. Moore αυτές τις μέρες, και έχει κάτι τρομερά ευφάνταστα σκηνικά σε ορισμένες από τις ιστορίες της. Και σε όλες τις ιστορίες υπάρχει κάτι το βαθιά πνευματιστικό, νομίζω, ώς εδώ που έχω φτάσει. Ορισμένα μοτίβα ίσως να επαναλαμβάνονται, αλλά μου φαίνεται ότι είναι ιδιοσυγκρασιακό, όχι κάποιο κλισέ της εποχής.

Ακόμα μια παράξενη οντότητα στους τοίχους. Βέρος Αθηναίος, άραγε;

Μυστηριακές Οντότητες

Τελευταία είχα αρχίσει ν’ακούω έναν παράξενο ήχο στα μπάσα. Σκάλιζα τις ρυθμίσεις του υπολογιστή, νομίζοντας ότι κάτι είχε απορρυθμιστεί ύστερα από τις μικρές αλλαγές που είχα κάνει για μια ταινία. Τίποτα όμως· εξακολουθούσα ν’ακούω τον παράξενο ήχο στα μπάσα. Γυρίζω τελικά το ηχοσύστημα ανάσκελα μήπως φταίει το hardware, και τι βλέπω; Το subwoofer να έχει τρυπήσει. Γαμήσου· τώρα, καλοκαιριάτικα, βρήκε να με πουλήσει, το γαμημένο; Του έβαλα μονωτική ταινία και το έπιασα, και ο ήχος επανήλθε στην κανονική του κατάσταση. Αλλά η μονωτική ταινία, όσες στρώσεις και νάχει, δεν μπορεί παρά να είναι προσωρινή λύση· έτσι όπως κοπανάει το subwoofer σύντομα θα την πετάξει.

Θυμήθηκα, λοιπόν, κάτι παλιά ηχεία που είχα και έναν ακόμα παλιότερο ενισχυτή. Τα ηχεία μού είχαν μείνει από ένα πολυμηχάνημα του κώλου (από εκείνα που παίζουν και CD και ραδιόφωνο και USB και βινύλιο, και σου ψήνουν και καφέ άμα λάχει – υποτίθεται) το οποίο είχε χαλάσει, κυριολεκτικά, μέσα σε μια νύχτα. Είχα βαρεθεί να το επιστρέψω στο κατάστημα, γιατί το κατάστημα ήταν μακριά και το ηχοσύστημα της πλάκας, αλλά κράτησα τα ηχεία, που και ήταν το καλύτερο κομμάτι από αυτό το σκουπίδι.

Ο ενισχυτής είναι ακόμα πιο παλιός. Είναι της AKAI και είναι 40 χρονών, ίσως και πιο γέρος. Παλιά, ακούγαμε βινύλιο με τη βοήθειά του. Λες να λειτουργεί ακόμα; Λες να λειτουργεί με υπολογιστή; Τον δοκίμασα μαζί με εκείνα τα ηχεία· και ύστερα από μερικές ρυθμίσεις (γιατί τέτοιο μηχάνημα δεν το συνδέεις απλά και τελειώνεις· θέλει λίγο σκάλισμα), ο ήχος του είναι πολύ καλός, παρότι την εποχή που φτιάχτηκε δεν άκουγε κανείς μουσική μέσα από υπολογιστή.

Μιλάμε για ένα εργαλείο που το είχα στο σπίτι εδώ και 40 χρόνια. Νομίζω ότι το είχαν αγοράσει προτού γεννηθώ. Και γενικώς είχε πέσει σε αχρηστία, είχε πιάσει σκόνη. Αλλά ακόμα λειτουργεί άψογα.

Αυτά ήταν τα παλιά, καλά μηχανήματα, χωρίς πλάκα. Σήμερα οτιδήποτε βγάζει την πενταετία θεωρείται καλό· οτιδήποτε βγάζει τη δεκαετία, τρελό. Τότε, μπορούσαν και να κρατήσουν μια ζωή.