Άγγελοι των τοίχων.

Μυστηριακές Οντότητες

 

Μα γιατί, τελικά, σ’αυτά τα διαφημιστικά για βιβλία γράφουν πράγματα που βγάζουν μάτι και τρελαίνουν το μυαλό; Μας δουλεύουν;

Παλιότερα, είχα δει να γράφουν, για ένα μεταφρασμένο βιβλίο φαντασίας μάλιστα, ότι είχε πουλήσει 100.000 αντίτυπα στην Ελλάδα. (Τα συμπεράσματα δικά σας...)

Τώρα, έτυχε να δω να γράφουν για ένα μεταφρασμένο βιβλίο (όχι φαντασίας) ότι έχει πουλήσει, στην Ελλάδα, 200.000 κομμάτια.

Όσο πάει και ανεβαίνει το Κρηματιστήριο...

Εγώ θα σας πω μόνο ότι 100.000 αντίτυπα είναι πολλές πωλήσεις για βιβλίο ακόμα και στην αγορά των ΗΠΑ (όπου υπάρχουν και εξαιρέσεις, φυσικά, που πουλάνε εκατομμύρια).

Αλλά αφήστε το αυτό· σκεφτείτε μόνο το εξής: Αν υποθέσεις ότι ο εκδότης βγάζει καθαρά 2 ευρώ ανά βιβλίο (που συνήθως είναι 5-10 ευρώ ανά βιβλίο· όμως ας πούμε 2), τότε από αυτό το καινούργιο μεταφρασμένο βιβλίο που πρέπει να έχει κυκλοφορήσει 1-2 χρόνια, απ’ό,τι κατάλαβα, ο συγκεκριμένος εκδότης έβγαλε καθαρό κέρδος 400.000 ευρώ.

400.000 ευρώ. Καθαρό κέρδος (με συντηρητική εκτίμηση στο ανά μονάδα κέρδος). Μέσα σε 1-2 χρόνια. Από ένα και μόνο προϊόν. Στην Ελλάδα.

Ναι, το πιστέψαμε...

Προσωπικά έχω σπουδάσει οικονομικά – παρότι γράφω φανταστική λογοτεχνία και όλοι νομίζουν ότι έχω σπουδάσει φιλολογικά – αλλά δεν χρειάζεται να ξέρεις από λογιστικά για να καταλάβεις ότι αυτό είναι εξωφρενικό. Στην Ελλάδα, είναι απίστευτο να βγάζεις 400.000 ευρώ καθαρό κέρδος από ένα και μόνο προϊόν (ή γενικά) μέσα σε δύο χρόνια. Τόσα λεφτά, σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα, βγαίνουν ή με κομπίνα ή επειδή τυχαίνει να τραγουδάς σε σκυλάδικο και να κόβεις εισιτήρια σε χιλιάδες πελάτες.

Και ειδικά ο χώρος του βιβλίου όλοι ξέρουμε ότι είναι... δυσκίνητος στις πωλήσεις. Αν δεν ήταν έτσι, θα έβλεπες βιβλιοπωλεία σε όλους τους δρόμους. Τα βλέπεις; Όχι. Μόνο κάτι χαρτοβιβλιοπωλεία βλέπεις, αραιά, τα οποία πουλάνε και σχολικά και στυλό μαζί με βιβλία. Γιατί; Μάντεψε.

Αλλά το παραμύθι στα διαφημιστικά μηνύματα συνεχίζεται ακάθεκτο. Ο κόσμος πρέπει να εντυπωσιαστεί από μεγάλους αριθμούς. Κάτι όπως τα likes στα social media, βρε αδελφέ, που παράγονται κατά χιλιάδες, και κατά παραγγελία, δημιουργώντας μια εικόνα ψευδή που σκοπεύει να εντυπωσιάσει.

Σε αυτή τη χώρα, πότε επιτέλους θα πάμε στην ουσία; Να γίνεται κάτι το ουσιώδες. Με τους μεγάλους αριθμούς που τυπώνονται πάνω σε χαρτιά, ή βγαίνουν στις οθόνες, μπορεί να κερδίσεις μερικούς πελάτες. Μπορεί. Αλλά τίποτα πραγματικά δεν αλλάζει στην όλη κατάσταση της αγοράς του βιβλίου, απλώς δημιουργείται κι ένα παραμύθι που πιο πολύ βλάπτει παρά καλό κάνει.

 

Είμαι γενικά «οπτικός» τύπος στα βιβλία. Θέλω να μπορώ να το οραματιστώ. Να μπορώ να το «βλέπω» μπροστά μου καθώς το διαβάζω. Μερικές φορές, όμως, το βιβλίο δεν είναι γραμμένο έτσι που ευνοεί αυτού του είδους τον εγκεφαλικό κινηματογράφο, είτε γιατί είναι τελείως αφηγηματικό – δηλαδή, απλά αναφέρει γεγονότα χωρίς να περιγράφει τίποτα παραστατικά – είτε επειδή περιγράφει πράγματα με τέτοιο τρόπο που δεν βγάζεις νόημα.

Και το θυμήθηκα πάλι πόσο με ενοχλεί αυτό επειδή έτυχε τώρα να τελειώσω το Out on Blue Six του Ian McDonald, το οποίο είναι, αναμφίβολα, ψυχεδελικό και παράξενο, αλλά είναι τόσο ψυχεδελικό και παράξενο που από την αρχή κιόλας είχα πρόβλημα να φανταστώ τι ακριβώς περιέγραφε. Δηλαδή, πού είναι οι χαρακτήρες, πώς είναι ο χώρος γύρω τους. Ναι, καταλαβαίνεις ότι είναι κάτι φουτουριστικό. Εγώ έτυχε να καταλαβαίνω και κάποια από τη φουτουριστική αργκό που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας. Όμως, και πάλι... ακόμα έχω απορίες για το πώς ακριβώς ήταν το σκηνικό σχεδόν από την αρχή μέχρι το τέλος.

Ίσως, βέβαια, αυτή να ήταν η πρόθεση του συγγραφέα – να γράψει ένα πράγμα σαν όνειρο. Αλλά, ακόμα κι έτσι, πάντα με ενοχλεί να μη μπορώ να το «δω» καθαρά μέσα στο μυαλό μου. Και πιο συχνά αυτό συμβαίνει με την επιστημονική φαντασία, έχω παρατηρήσει, όχι με τη φανταστική λογοτεχνία, γιατί χρησιμοποιούν οι συγγραφείς κάποια αργκό και κάποιες ορολογίες που ίσως να μην τις ξέρεις, αλλά ακόμα κι αν τις ξέρεις δεν είναι βέβαιο ότι μπορείς να οραματιστείς καθαρά τι είναι αυτό που θέλουν να περιγράψουν. Αναφέρουν σαν δεδομένα πράγματα που είναι άγνωστα και συνεχίζουν έτσι, προσθέτοντας άγνωστα πάνω σε άγνωστα, μέχρι που στο τέλος δεν ξέρεις τι σου γίνεται, και λες: Τι είναι τώρα όλα αυτά; Πού βρίσκονται οι χαρακτήρες; Είναι πόλη εδώ, είναι υπόγειος λαβύρινθος, είναι χωράφι; Τι είναι;

Πάντα με τσαντίζει αυτό.

 

OK, αυτό δεν είναι σαν τις συνηθισμένες Μυστηριακές Οντότητες: δεν είναι γκράφιτι. Αλλά είναι η Μυστηριακή Οντότητα #200, οπότε, γαμώτο, έπρεπε να είναι λίγο διαφορετική.

Επιπλέον, μάλλον θα έπρεπε να είχα αναρτήσει τούτη την εικόνα μερικές ημέρες πιο πριν. Πριν από την Πρωτοχρονιά, δηλαδή. Αλλά, εντάξει, ακόμα γιορτές είναι.

Μυστηριακές Οντότητες

 

Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται μια έκφραση από σχεδόν όλους όσους έχουν να κάνουν με τηλέφωνα: Θα σε πάρω πίσω.

Ε; Πώς είπατε; Πίσω θα με πάρετε; Πού πίσω; Γιατί όχι μπροστά; Τι; Αααα... Οοο...

Φυσικά, εννοούν ότι θα σε πάρουν τηλέφωνο αργότερα. Είναι πολύ συνηθισμένο, πχ, κάποιος να σου απαντήσει: Θα το κοιτάξω και θα σας πάρω πίσω.

Αλλά, εντάξει, ρε παιδιά, βγάζει κανένα νόημα το Θα σε πάρω πίσω;

Δηλαδή, σκεφτείτε το δυο λεπτά. Τι θα πει – στα ελληνικά – Θα σε πάρω πίσω;

Το μόνο που μπορεί να σκεφτείς είναι το «Θα σε πάρω από πίσω», δηλαδή θα αρχίσω να σε ακολουθώ. (Για να μην αναφέρουμε και τίποτα πιο αισχρό από την αργκό που, το λιγότερο, δεν είναι δόκιμο.)

Δεν βγάζει νόημα αυτό το πράγμα. Δεν είναι σαν το «Θα σε πάρω τηλέφωνο» που, ναι μεν, δεν είναι κυριολεκτικό (δεν «παίρνεις» κανένα τηλέφωνο) αλλά είναι σχήμα λόγου που βγάζει κάποιο νόημα. Καταλαβαίνεις τι θέλει ο άλλος να πει, και δεν είναι και τελείως λάθος από γλωσσικής άποψης.

Το «Θα σε πάρω πίσω» είναι τελείως λάθος από γλωσσικής άποψης, και ούτε βγάζει και κανένα νόημα. Γιατί να μην πεις «Θα σε πάρω τηλέφωνο αργότερα» ή «Θα σε ξανακαλέσω» ή «Θα σε καλέσω πάλι μετά»;

Γιατί να πεις Θα σε πάρω πίσω; Τι πίσω και μπροστά; Τι είν’ αυτά; Σοβαρά τώρα...

Για να είμαι ειλικρινής, μου φαίνεται να είναι κακή μετάφραση του αγγλικού I will call you back. Και απορώ ποιος τετραπέρατος το ξεκίνησε και έχει εξαπλωθεί σαν meme, που λένε, σαν νοητικό/λεκτικό παράσιτο, μέσα σ’όλη την κοινωνία. Επίτηδες έγινε;

Κατά πρώτον, οι αυτολεξεί μεταφράσεις μερικές φορές δεν είναι καθόλου καλές. Κατά δεύτερον, αυτή δεν είναι καν αυτολεξεί μετάφραση· η αυτολεξεί μετάφραση θα ήταν: Θα σε καλέσω πίσω. Κι αυτό ίσως να έβγαζε περισσότερο νόημα. Αλλά το πίσω πάλι θα ήταν λάθος, αν όχι γελοίο. (Το «Θα σε πάρω πίσω» είναι τελείως γελοίο.) Το πίσω, στα ελληνικά, δεν χρησιμοποιείται όπως το back στα αγγλικά. Το back στα αγγλικά έχει πολλές φορές την έννοια του ξανά· στη γλώσσα μας, όμως, δεν έχει ποτέ αυτή την έννοια.

Στα αγγλικά υπάρχει εκείνος ο τίτλος μιας ταινίας Star Wars, το The Empire Strikes Back. Φανταστείτε κάποιος ιδιοφυής να το είχε μεταφράσει Η Αυτοκρατορία Χτυπά Πίσω! Ευτυχώς το μετέφρασαν Η Αυτοκρατορία Αντεπιτίθεται. Γιατί στα ελληνικά αυτό σημαίνει strike back.

Παρομοίως, το ξανά δεν χρησιμοποιείται στα αγγλικά πάντα όπως στα ελληνικά. Για παράδειγμα, εδώ μπορείς να πεις «Θα σε ξανακαλέσω» (ως I’ll call you back) αλλά στα αγγλικά δεν μπορείς να πεις I will recall you. Είναι γελοίο. Το recall (re-call, ξανά-καλώ) έχει τελείως άλλο νόημα στα αγγλικά. Είναι σαν να λες, στα ελληνικά, ανακαλώ.

Φαντάσου τώρα κάποιος «θεός του λόγου» όπως αυτός που μας κόλλησε το Θα σε πάρω πίσω να είχε κολλήσει στους αγγλόφωνους το I will recall you. Θα γελούσαν και οι πέτρες!

Αλλά εμείς απλά το έχουμε συνηθίσει.

Και εγώ, προσωπικά, είμαι από αυτούς που πιστεύουν ότι η γλώσσα (πρέπει να) εξελίσσεται, όχι να μένει στατική. Όμως υπάρχουν και κάποια πράγματα που, αν τα κάνεις, είναι τραγικά. Δεν είναι εξέλιξη· είναι βιασμός της γλώσσας.

Αυτά...

...και σύντομα ελπίζω να σας ποστάρω πίσω άλλο κείμενο. Ή μπροστά.

(Τι θέλει τώρα να πει ο ποιητής;)