Τελευταία έτυχε να διαβάζω πάλι λίγο Clark Ashton Smith (με πιάνει και τον πιάνω κάθε τόσο· είναι σαν αρρώστια) και θυμήθηκα πάλι το ακόλουθο post που είχε παρουσιαστεί και στο παλιό blog:
Διάβαζα τις προάλλες μια από τις ιστορίες του Clark Ashton Smith. Έχω, εδώ και χρόνια, ένα βιβλίο που τις περιλαμβάνει όλες· κι αν όχι όλες, σίγουρα σχεδόν όλες. (Βέβαια, μπορείς να τις βρεις και online, δωρεάν.) Δεν το έχω διαβάσει ολόκληρο αλλά λίγες ιστορίες απομένουν πλέον. Δεν βιάζομαι να το τελειώσω· το πιάνω όποτε έχω όρεξη για τέτοιου είδους γραφές.
Ο Smith είναι από τους συγγραφείς που μου αρέσουν: έχει σκεφτεί κάποια πολύ εξωτικά σκηνικά – μαγευτικά – και η πρόζα του είναι σαγηνευτική και σχεδόν υπνωτιστική. Αυτά είναι τα δύο πράγματα που, κυρίως, εκτιμώ στον Clark Ashton Smith.
Τα σκηνικά στα οποία διαδραματίζονται οι ιστορίες του είναι τριών ειδών: φανταστικοί κόσμοι αρχαϊκού τύπου με μαγεία και τέρατα (Hyperborea, Poseidonis, Zothique), ένας ψευδο-γαλλικός κόσμος με το όνομα Averoigne, και ο δικός μας κόσμος όπου όμως παρουσιάζονται υπερφυσικά στοιχεία.
Θα περίμενες μεγάλη ποικιλία αφηγήσεων. Αλλά εκείνο που βλέπεις είναι το αντίθετο όσον αφορά τη δομή των ιστοριών. Οι περισσότερες εξελίσσονται με παρόμοιο τρόπο, σε όποιο από τα σκηνικά του Smith κι αν διαδραματίζονται: παρουσιάζεται ένας βασικός χαρακτήρας που, σταδιακά, του συμβαίνουν ολοένα και πιο αλλόκοτα και γκροτέσκα πράγματα ώσπου φτάνει να έχει κάποιο φρικτό τέλος.
Είναι, φαίνεται, ένα συγκεκριμένο είδος ιστορίας που θέλει αυτή τη συγκεκριμένη δομή. Ωστόσο, δεν μπορώ, πρώτον, παρά να σκέφτομαι ότι αυτό είναι προβλέψιμο για εμένα ως αναγνώστη (μου δίνει την αίσθηση ότι διαβάζω συνεχώς τις παραλλαγές παρόμοιων γεγονότων)· και δεύτερον, αναρωτιέμαι γιατί ο συγγραφέας ήθελε αυτή τη συγκεκριμένη δομή, ή οδηγείτο πάντα από τη φαντασία του σε αυτή τη συγκεκριμένη δομή (αν υποθέσουμε ότι είναι αυθόρμητο και όχι εσκεμμένο).
Δεν με εκπλήσσει μόνο στον Smith αυτό, αλλά και σε άλλους συγγραφείς που γράφουν ιστορίες με φανερά επαναλαμβανόμενη δομή, όπως, για παράδειγμα, είναι οι περισσότερες ιστορίες με μυστήρια φόνου, οι γοτθικές ιστορίες “σκοτεινού κάστρου”, η επική φαντασία “προφητείας και εκλεκτού”, και τα λοιπά.
Πώς αντέχουν αυτοί οι συγγραφείς να γράφουν συνεχώς παραλλαγές του ίδιου πράγματος; Ναι, εντάξει, τίποτα Απόλυτα Πρωτότυπο δεν υπάρχει πουθενά στο σύμπαν· σίγουρα. Όμως υπάρχουν τόσα πολλά στοιχεία που μπορούν να συνδυαστούν με τόσους πολλούς τρόπους, αν θέλεις, που είναι αδύνατον να τους μετρήσεις. Γιατί να συνδυάζεις διαρκώς παρόμοια στοιχεία με παρόμοιους τρόπους;
Δες, για παράδειγμα, τι κάνει ο Roger Zelazny στο Amber, ή ο Frank Herbert στο Dune, ή ο Brian Aldiss στο Helliconia. Συνδυάζουν διάφορα στοιχεία με διάφορους τρόπους. Το ίδιο επιχειρώ κι ο ίδιος, κυρίως στις ιστορίες του Θρυμματισμένου Σύμπαντος.
Αναπόφευκτα, κάθε συγγραφέας πέφτει σε κάποια επαναλαμβανόμενα μοτίβα, πολλές φορές χωρίς να το θέλει· αλλά υπάρχει διαφορά ανάμεσα σ’αυτό και στις καταφανώς επαναληπτικές δομές αφήγησης.
Και το άνωθεν κείμενο δεν είναι κατάκριση: απλά απορία.
