Ψυχεδελικές λάμπες.

Μυστηριακές Οντότητες

Είχα ακούσει διάφορα για τον Θόνγκορ τον Βάρβαρο (ρίξτε μια ματιά γι’αυτόν στη Wikipedia· θεωρείται από τα κλασικά του είδους πλέον), και είπα πια να διαβάσω το πρώτο της σειράς: Thongor and the Wizard of Lemuria, που είναι, ουσιαστικά, η αναθεωρημένη έκδοση του παλιού The Wizard of Lemuria – δηλαδή, το ίδιο πράγμα κατά βάση, αλλά ο Lin Carter το είχε ξανακοιτάξει και είχε διορθώσει κάποια πράγματα.

Είναι αξιοσημείωτα καλογραμμένο, καθαρά από άποψη γραφής και μόνο. Διαβάζονται όμορφα οι προτάσεις του. Καλή σύνταξη, ωραία χρήση των λέξεων. Ξέρει να γράφει, σίγουρα.

Αλλά το βιβλίο είναι πνιγμένο στα κλισέ της παλιάς ηρωικής φαντασίας. Πνιγμένο, όμως. Ξεκινώντας από έναν βάρβαρο (τον Θόνγκορ) που είναι ξεκάθαρη αντιγραφή του Κόναν, προχωράς στα επόμενα κλισέ το ένα μετά το άλλο: γέρο-μάγος που οδηγεί τον ήρωα στο πεπρωμένο του, πριγκίπισσα που πρέπει να σωθεί, ανθρωποθυσίες σε σκοτεινούς θεούς, αρένες, μαγικό σπαθί που θα σώσει τον κόσμο, κακοί φιδάνθρωποι, και τα λοιπά. Έχοντας και μια ελαφριά χροιά από sword-and-planet, καθώς υπάρχει ένα ιπτάμενο πλοίο.

Τόσο τραγικά κλισέ... Από την πλοκή μέχρι τις τοποθεσίες, μέχρι τα πάντα.

Παραδόξως, διαβάζεται ευχάριστα... ώς το τέλος, δηλαδή. Έχει μια ροή που σε παρασέρνει, και ακόμα και τα κλισέ του είναι καλόγουστα. Ξέρεις, αυτές οι παλιές καλές εποχές, ναι, ναι... Αλλά, όταν φτάνεις στο τέλος, εκεί είναι απαίσιο το πράγμα. Δεν είναι καν spoiler αν σας πω ότι ο ήρωας απλά σηκώνει το σπαθί του, πετάει κεραυνούς αποδώ κι αποκεί, και διαλύει μέσα σε 1-2 σελίδες όλους τους κακούς φιδανθρώπους, ενώ τραγουδά ένα παλιό τραγούδι! Ένα παλιό τραγούδι, αν είναι δυνατόν! Και έτσι τελειώνει: σώζοντας τον κόσμο και σφυρίζοντας.

Θέλω να πω... εντάξει, θα περίμενες ότι στο τέλος θα υπήρχε, τουλάχιστον, μια κάποια πρόκληση για τον ήρωα, κάτι ενδιαφέρον...

Επειδή είμαι μαζοχιστής, σκέφτομαι να διαβάσω και τα επόμενα της σειράς. Ποτέ δεν ξέρεις.

Έχεις προσέξει ότι ζεις σε μια κοινωνία που σχεδόν οτιδήποτε ευχαριστεί την ψυχή το θεωρεί ή ανούσιο ή παιδαριώδες ή περιττό ή, το λιγότερο, παράπλευρο; Αυτά περιλαμβάνουν τα παιχνίδια, την τέχνη (με όσο πιο ευρεία έννοια μπορείς να την ορίσεις), ακόμα και τη θρησκεία, τον παράξενο ερωτισμό, ή οτιδήποτε το «ασυνήθιστο».

Και ίσως αυτά να μην είναι τόσο βασικά για την επιβίωση όσο η τροφή, για παράδειγμα, ή η ένδυση, ή η στέγη· αλλά ο άνθρωπος έχει ανάγκη κάτι περισσότερο από αυτά. Και, όταν περιορίζεται στο να σκέφτεται μόνο αυτά, ή στο να αρκείται μόνο σε αυτά, τότε κάτι έχει χάσει από την εμπειρία τού να είσαι άνθρωπος.

Πολλοί έχουν χάσει κάτι από την εμπειρία τού να είσαι ο άνθρωπος, ασχέτως αν το καταλαβαίνουν ή όχι. Ορισμένοι, δε, νομίζουν ότι αυτό λέγεται «ωριμότητα» ή «σοβαρότητα».

Αλίμονο, δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Αποτελμάτωση θα ήταν ένας ορισμός που προσεγγίζει καλύτερα τη συγκεκριμένη κατάσταση.

Κάποιοι άλλοι βαυκαλίζονται ότι ασχολούνται με την «τέχνη» αλλά απλά έχουν πέσει σε επαναλαμβανόμενα μοτίβα ή κοινωνικά αποδεκτά στερεότυπα, που απλώς μουδιάζουν την ψυχή αντί να την ταΐζουν ή να την ανυψώνουν.

Όλα αυτά είναι αποτέλεσμα της κοινωνίας που προσπαθεί να διώξει, να απομακρύνει, να σβήσει, ή να περιθωριοποιήσει οτιδήποτε ταΐζει ή ανυψώνει την ψυχή. Δεν είναι μόνο ελληνικό το φαινόμενο, αλλά εδώ ας πούμε ότι παραείναι κάπως. Γι’αυτό κιόλας – ή αυτός είναι ένας από τους λόγους, τουλάχιστον – δεν μπορούμε να δούμε καμιά πραγματική κίνηση σε τέχνη και αντικουλτούρα.

Πρόσεξε μόνο να δεις τα δύο άκρα και θα καταλάβεις. Από τη μια έχεις το δεξιό άκρο που... ας το δούμε με ένα παράδειγμα: Τις προάλλες έγραφαν, στο πρωτοσέλιδο μιας γνωστής εφημερίδας, για την πρόσφατη συναυλία των Iron Maiden: «Αν αυτός δεν είναι σατανισμός, τότε τι είναι;»

Θα σας πω τι είναι: Μαλακία είναι. Από τη μεριά αυτών που σκέφτονται ότι μπορεί κάτι τέτοιο να είναι σατανισμός επειδή είδαν ένα κρανίο, ή ένα τέρας με κέρατα, ή κάτι «περίεργους» στίχους σε ένα τραγούδι. Αυτή είναι η κακή λογική που «ποινικοποιεί» οτιδήποτε ξεφεύγει λιγάκι από τα καθημερινά στερεότυπα και έχει στο εξώφυλλο, ας πούμε, ένα καράβι με ένα δαιμονικό κεφάλι στο ακρόπρωρο. (Hint: Οι μόνοι σατανιστές είναι οι γνωστοί της Εκκλησίας του Σατανά. Οι άλλοι συνήθως δεν είναι σατανιστές· απλά είναι σουρεαλιστές ή περίεργοι ή φαντασάδες, ή κάτι τέτοιο.)

Και από την άλλη, έχεις το αριστερό άκρο. Αυτό της δήθεν «υψηλής κουλτούρας», που φέτος παίζουν τον Ευριπίδη εν ψαλίδι σε διασκευή Κουκουρούνου, ενώ πριν από έναν χρόνο έπαιζαν τον Ευριπίδη εν ψαλίδι σε διασκευή Σουρουκούνου, και του χρόνου θα παίζουν τον Ευριπίδη εν ψαλίδι σε διασκευή Λουλουμούρου. Και μέσα στα βιβλία τους θέλουν, φυσικά, πάντα να διαβάζουν για τις ίδιες αναφορές στην ίδια κουλτούρα που ανακυκλώνεται και ανακυκλώνεται και ανακυκλώνεται, επ’άπειρον – μέχρι που πια να θέλεις να αυτοκτονήσεις: και, φυσικά, ποτέ τίποτα καινούργιο δεν εμφανίζεται, και οτιδήποτε δεν είναι αυστηρά μέσα στα πλαίσια του Κανόνα σνομπάρεται αδιακρίτως.

Και κάπου ανάμεσα σ’αυτά τα άκρα υπάρχει ένας ελάχιστος χώρος για οτιδήποτε άλλο. Οπότε και συνεχίζει η θλιβερή κατάσταση. Που δεν μπορείς να με πείσεις ότι δεν είναι εσκεμμένα έτσι. Τον λαό που είναι ψυχικά μουδιασμένος ή ψυχικά νεκρός τον κουμαντάρεις πιο εύκολα.

Μύγες (ή μέλισσες; ή ιπτάμενα σκαθάρια;) από άλλη διάσταση βγαίνουν μέσα από τους τοίχους.

Μυστηριακές Οντότητες

Ποτέ δεν μου άρεσε ιδιαίτερα ο όρος κυβερνοπάνκ, και όσο τον σκέφτομαι τόσο λιγότερο σωστός μού μοιάζει.

Δεν εννοώ το cyberpunk. Εννοώ το κυβερνοπάνκ, τη μετάφρασή του. Είναι, μάλιστα, ένας όρος που υπάρχει μέσα στα επίσημα ελληνικά λεξικά.

Δε νομίζω, όμως, ότι ετυμολογικά ή, έστω, εννοιολογικά βγάζει κανένα νόημα στην ελληνική γλώσσα εκτός αν ξέρεις ήδη τι είναι το cyberpunk.

Κατά πρώτον, η λέξη κυβερνοπάνκ είναι εν μέρει μετάφραση. Μεταφράζει το cyber- ως κυβερνο- και το punk το αφήνει πανκ.

Το δικό μας ελληνικό κυβερνώ (από το οποίο έχουμε και τα κυβερνήτης, κυβέρνηση, κτλ) δεν έχει καμία σχέση με αυτό που στα αγγλικά εννοούν όταν λένε cyber. Πώς, λοιπόν, το cyber αποδίδεται ως κυβερνο-;

Αν ψάξετε στο διαδίκτυο, θα δείτε ότι η λέξη cyber σχετίζεται με την πληροφορική, τα υπερσύγχρονα μηχανήματα, τα τεχνητά μέλη, τα ρομπότ, και τέτοια πράγματα. Αυτό δεν έχει καμία σχέση με τη δική μας λέξη κυβερνώ.

Κι αν ψάξετε στο διαδίκτυο για την έννοια της λέξης punk, θα βρείτε, κατά πρώτον, την πανκ μουσική και, αποκεί και πέρα, πολλά και διάφορα· αλλά τα πιο δημοφιλή είναι ο αναρχισμός και εκείνο που στα ελληνικά θα λέγαμε αλητεία μάλλον.

Ακριβώς αυτό είναι, ουσιαστικά, το cyberpunk: αλήτες και αναρχικοί σε κόσμους με τρομερά διαδεδομένη ηλεκτρονική τεχνολογία. Δεν είναι τυχαίο που η αισθητική cyberpunk στις εικόνες συνήθως περιλαμβάνει οθόνες ηλεκτρονικών υπολογιστών, τεχνητά μέλη, ρομπότ, και ανθρώπους ντυμένους με σκισμένα ρούχα, μαλλιά καρφάκια και βαμμένα πολύχρωμα, παράξενα γυαλιά και παράξενα γάντια, κρατώντας από λοστούς ως αυτόματα τουφέκια λέιζερ.

Και ρωτάω τώρα: Η λέξη κυβερνοπάνκ πώς ακριβώς αποδίδει αυτή την αισθητική; Τι υπάρχει μέσα της που να παραπέμπει σε ηλεκτρονική τεχνολογία; Η λέξη κυβερνώ δεν το αποδίδει αυτό σωστά. Και τι ελληνικό υπάρχει μέσα της που να αποδίδει αυτή την αισθητική αλητείας/αναρχισμού με τα οποία συνδέεται το cyberpunk; Η λέξη πανκ δεν είναι ελληνική.

Είναι μια τελείως αποτυχημένη μετάφραση του όρου cyberpunk (που αν ψάξετε στο διαδίκτυο θα δείτε από πού ξεκίνησε).

Αναρωτιέστε αν έχω να προτείνω κάποιον εναλλακτικό όρο; Δεν έχω. Δεν ξέρω πώς θα μπορούσες να αποδώσεις, με μία λέξη, την αισθητική cyberpunk στα ελληνικά. Πάντως, κυβερνοπάνκ δεν είναι.