(Μια επανάληψη από το παλιό blog.)

Υπάρχει μια γενική νοοτροπία σήμερα ότι το μυθιστόρημα πρέπει να είναι γραμμένο με μια συγκεκριμένη δομή, ειδικά αν θέλεις να είναι «εμπορικό». Σύμφωνα με αυτή τη δομή, η δράση/ένταση, μετά από την αρχή, συνεχώς αυξάνεται μέχρι που φτάνει σε μια κορύφωση. Από εκεί μειώνεται, συνήθως απότομα, και φτάνει περίπου εκεί όπου άρχισε. Κάπως έτσι:

Αλλά αυτό είναι ένα στείρο μοντέλο και επαναλαμβανόμενο, που, με απλά λόγια, σημαίνει βαρετό. Αν διαβάσεις 4-5 μυθιστορήματα γραμμένα σ’αυτό το στιλ, ξέρεις μετά ακριβώς τι θα διαβάσεις. Αν όλα τα βιβλία ήταν γραμμένα έτσι, δεν θα είχε νόημα να διαβάσεις ποτέ πάνω από καμια 10αριά βιβλία.

Αυτή η δομή επικράτησε από τότε που κάποιοι θέλησαν να καταστήσουν το λογοτεχνικό βιβλίο «εμπόρευμα». Και πίστεψαν ότι πρέπει να υπάρχει ομοιομορφία ώστε το κοινό να μπορεί να αγοράσει πιο εύκολα το εμπόρευμα. Εκείνο που δεν σκέφτηκαν (ή ίσως και να το σκέφτηκαν) είναι πως εσύ διαμορφώνεις το κοινό. Όταν του δίνεις τέτοιου είδους «εμπόρευμα», νεκρώνεις τη φαντασία του. Δημιουργείς μια επαναλαμβανόμενη μορφή σκέψης, που είναι ίσον φυλακή.

Τα πραγματικά μυθιστορήματα δεν γράφονται έτσι. Συνήθως έχουν πολλές κορυφές μέσα στην πλοκή, και δεν τελειώσουν απαραίτητα περίπου εκεί όπου άρχισαν από άποψη έντασης. Κάπως έτσι, δηλαδή:

Έτσι γράφονται οι πραγματικές ιστορίες.

Η πραγματικότητα δεν είναι ρυθμισμένη να παίρνει συνέχεια μια συγκεκριμένη μορφή, και ούτε η λογοτεχνία θα έπρεπε να είναι. Μπορεί να αφηγείσαι μια ιστορία (και οι ιστορίες συνήθως έχουν αρχή, μέση, τέλος), μπορεί να παίρνεις ένα κομμάτι πραγματικότητας και να το διαμορφώνεις έτσι ώστε να βγάζει κάποιο νόημα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει πάντα να είναι γραμμένο με τον ίδιο, ανιαρό τρόπο.

Κάποτε, παλιότερα, είχα παραγγείλει δύο βιβλία από το Amazon σχετικά με τη συγγραφή. Ήρθαν στο ταχυδρομείο και άρχισα να τα διαβάζω με ενδιαφέρον, υποπτευόμενος ότι θα ανακάλυπτα τρομερά μυστικά. (Ήμουν μικρός και αφελής ακόμα.) Ήταν οι χειρότερες σαχλαμάρες που είχα διαβάσει ποτέ στη ζωή μου. Έκλαιγα τα λεφτά μου. Ήταν το είδος εκείνου του «συμβουλευτικού βιβλίου» για τη συγγραφή που οι μόνες συμβουλές που σου δίνει είναι, ουσιαστικά, πώς να προσαρμοστείς στην αγορά, πώς να είσαι καλό ρομποτάκι. Σου έλεγε ακόμα και πού ακριβώς πρέπει να παρουσιάσεις τον «κακό» (villain) μέσα στην ιστορία. Μέχρι το τρίτο κεφάλαιο οπωσδήποτε. Μετά είναι πια αργά.

Για φαντάσου.

Δεν θα ήθελα να διαβάζω βιβλία που σε όλα ο villain υποχρεωτικά παρουσιάζεται μέχρι το τρίτο κεφάλαιο. Θέλω να διαβάζω βιβλία που ο villain ‒ αν υπάρχει καν τέτοιος ‒ παρουσιάζεται όπου οδηγεί τον συγγραφέα η έμπνευσή του ότι πρέπει να παρουσιαστεί.

Σήμερα έμαθα ότι χτες ήταν Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (για την οποία υπάρχει και ένα ελληνικό site). Το είχα ξεχάσει τελείως. Τυχαίο ήταν ότι χτες, επίσης, δημοσίευσα την Αιχμάλωτη του Θαυματοποιού, το πρώτο βιβλίο των Θυγατέρων της Πόλης (που είναι σειρά αλλά από εκείνες που δεν χρειάζεται τα βιβλία τους να διαβαστούν κατά σειρά). Ελπίζω να μην είναι πολύ σημαδιακό.

Αλλά, σε περίπτωση που είναι, καλύτερα να το διαβάσεις. Ποτέ δεν ξέρεις.

Περισσότερα για τις Θυγατέρες της Πόλης – μια σειρά αχαλίνωτου αστικού μυστηρίου και μυστηριακής παραδοξότητας – έχω γράψει σ’ένα άρθρο μου, πρόσφατα.

Έριχνα μια ματιά εδώ, σε κάτι πράγματα που έχει πει ο Σαρτρ για το αν η λογοτεχνία πρέπει να περιλαμβάνει πολιτική. Είναι ένα θέμα που με ενδιαφέρει κι εμένα γιατί στα δικά μου βιβλία, προσωπικά, δεν θέλω να ακολουθώ καμιά πολιτικοποιημένη στάση, όπως έχω ήδη γράψει. Δε μου αρέσουν τα βιβλία που προσπαθούν να σου κάνουν κατήχηση προς συγκεκριμένες ιδεολογίες. Το θεωρώ ύπουλο και ανέντιμο, αν μη τι άλλο. Η λογοτεχνία πρέπει να είναι κάτι περισσότερο από πολιτική προπαγάνδα. Η Λογοτεχνία υπερβαίνει την Πολιτική.

Όμως, είτε το θέλεις είτε όχι, πάντα κάποιος θα μπορεί να βρει πολιτικά μηνύματα μέσα σ’ένα λογοτεχνικό κείμενο. Ίσως να είναι απλά αυτά που θα ήθελε να ακούσει. Ίσως να είναι αυτά που δεν θα ήθελε να ακούσει. Όχι επειδή το κείμενο τα γράφει ακριβώς έτσι αλλά επειδή εκείνος έχει την προδιάθεση να τα δει έτσι. Πολλές φορές βλέπουμε ό,τι θέλουμε να δούμε, και όχι ό,τι είναι πραγματικά εκεί. Ολόκληρες κοινωνίες στήνονται πάνω σ’αυτή την απάτη της αντίληψης.

Επομένως, ναι, αναπόφευκτα, κάθε λογοτεχνικό κείμενο μπορεί να διαβαστεί με πολιτική διάθεση. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα έπρεπε κιόλας. Το ξαναλέω: η Λογοτεχνία πρέπει να υπερβαίνει την Πολιτική. Όταν διαβάζεις λογοτεχνικό κείμενο πρέπει ν’αφήνεις πίσω σου τα γνωστά, και το μυαλό σου να ερευνά προς τα άγνωστα, τα καινούργια, αυτά που θα σε αιφνιδιάσουν, θα σε ανανεώσουν, θα σε διδάξουν, θα σε ψυχαγωγήσουν.

Αυτό δεν είναι βιβλίο φαντασίας όπως τα όσα κατά κανόνα παραθέτω εδώ, όμως έχει σίγουρα ένα παλιό ελληνικό εξώφυλλο. Πολύ παλιό. Πολύ ρετρό. Και δες το καλά. Δεν είναι τρομερά σέξι αυτό το σπαθί με τη μάσκα στα δεξιά; Θυμίζει Τρεις Σωματοφύλακες και τέτοιες ιστορίες, σωστά;

Η συγκεκριμένη σειρά του Διονύση Ρώμα έχει μια σχετικά παρόμοια θεματολογία, απ’ό,τι καταλαβαίνω. Και είναι τεράστια, γαμώτο! Αυτός είναι ο ένατος τόμος της. Ο τύπος πρέπει να προσπαθούσε να αντιγράψει εμένα· πρέπει να με είχε ονειρευτεί από το μέλλον.

Αυτό για όσους λένε ότι στην Ελλάδα δεν νοείται να γράφονται τόσο μακροσκελείς ιστορίες...

Κατά τα άλλα, δυστυχώς, δεν έχω βρει τα υπόλοιπα βιβλία της σειράς. Και το συγκεκριμένο βιβλίο δύσκολα διαβάζεται, από μια ματιά που του έριξα. Γιατί; Επειδή είναι γεμάτο ιδιωματικές λέξεις της εποχής όπου διαδραματίζεται η ιστορία του, και δίπλα από κάθε λέξη έχει έναν αριθμό, και κάτω-κάτω σε κάθε σελίδα είναι όλες οι επεξηγηματικές παραπομπές από αυτή τη σελίδα – και δεν είναι λίγες συνήθως.

Όταν μιλάω για ιδιωματικές λέξεις, μιλάω για πραγματικά παράξενες ιδιωματικές λέξεις.

Κάποια παραδείγματα:
αουτόρος = συγγραφέας
ατζάρντο = τόλμημα
μοντούρα = φορεσιά
ιμπετσίλε = βλάκα (κλιτική προσφώνηση, προφανώς... Κάτι σχετικό με το αγγλικό imbecile, υποθέτω)
πεκούνια = χρήματα

Και το κείμενο βρίθει από τέτοιες λέξεις και παραπομπές που τις εξηγούν. Σε ζαλίζει.

Κατά τα άλλα, το βιβλίο φαίνεται καλό ως ιστορία.

Αλλά τώρα πάω να κάνω ένα ατζάρντο με μια σκιερή μοντούρα για να τσιμπήσω πεκούνια, ενώ θα σκέφτομαι Ιμπετσίλε δράκε, σου έκλεψα τον θησαυρό ξανά! Μετά, ως καλός αουτόρος, θα τα γράψω όλα και θα τα δώσω δωρεάν στο Διαδίκτυο.

Παλιά Ελληνικά Εξώφυλλα

Επειδή δεν αρμόζει να τελειώσουμε μαζί του με μόνο ένα post, γράφουμε ακόμα ένα.

Ρίξτε μια ματιά σ’αυτό εδώ το website για πολύ περισσότερο υλικό σχετικά με τον Gene Wolfe.