Διαβάζω το The Sword and the Sorcerer, το μυθιστόρημα που είναι βασισμένο στην παλιά ομώνυμη ταινία, και δεν είναι τόσο άσχημο όσο θα περίμενα από βιβλίο βασισμένο σε ταινία. Για την ακρίβεια, δεν είναι καθόλου άσχημο. Σίγουρα, δεν είναι και από τα καλύτερα μυθιστορήματα φαντασίας, αλλά ούτε και από τα χειρότερα. Είναι μια ιστορία ηρωικής φαντασίας με αρκετά από τα κλασικά – κλισέ, ίσως – στοιχεία, όμως τα χρησιμοποιεί με τέτοιο τρόπο που κάνει ανατροπές με ενδιαφέρον. Το ίδιο ίσχυε και για την ταινία, αν θυμάμαι καλά: η πλοκή της ήταν ενδιαφέρουσα, αλλά, ως ταινία, είχε και κάτι πράγματα φριχτά. Θέλω να την ξαναδώ (αφού τελειώσω το βιβλίο) για να τη θυμηθώ. Ένα, πάντως, από τα φριχτά που θυμάμαι είναι ότι 2-3 φορές έδειχνε ακριβώς τις ίδιες σκηνές όταν ο ήρωας κάλπαζε με το άλογό του μες στο δάσος. Ακριβώς τις ίδιες σκηνές: επανάληψη. Δεν ήθελαν να μπουν στον κόπο (και, μάλλον, δεν είχαν και λεφτά να πληρώσουν) ώστε να τραβήξουν άλλες σκηνές, οπότε έπαιζαν τις ίδιες κάθε φορά που ο ήρωας ταξίδευε στο δάσος.
Τέλος πάντων· το βιβλίο μοιάζει καλύτερο από την ταινία. Μοιάζει τόσο καλό που θα μπορούσε να ήταν εκεί και χωρίς την ταινία.
Αλλά εκείνο που θέλω να σχολιάσω εδώ δεν είναι το βιβλίο γενικά (ούτε την ταινία)· είναι κάτι που παρατήρησα μέσα στο βιβλίο το οποίο μου φάνηκε ενδιαφέρον.
Αναφέρει μια φανταστική πόλη, την Elysium (ναι, ακόμα ένα κλισέ όνομα), σ’ένα φανταστικό βασίλειο, το Eh-Dan (eh? ehhh... OK), και αναφέρει και κάποιες άλλες φανταστικές τοποθεσίες. Αλλά, επίσης, αναφέρει και πραγματικές τοποθεσίες – όπως τη Ρώμη, την Περσία, την Ελλάδα... Ανήκει, δηλαδή, σε εκείνο το είδος της φανταστικής αφήγησης που βάζει φανταστικές τοποθεσίες «κάπου στον κόσμο μας» χωρίς όμως να αλλάζει αισθητά τον κόσμο. Δεν είναι εναλλακτική ιστορία (ο κόσμος μας αλλαγμένος, η ιστορία εξελιγμένη διαφορετικά). Ούτε είναι (άλλος) ένας φανταστικός κόσμος copy/paste του δικού μας αλλά με μερικές αλλαγές. Είναι ο ίδιος ο δικός μας κόσμος, «σε κάποια παλιά εποχή», όπου αναφέρονται τοποθεσίες και βασιλεία τα οποία δεν υπήρξαν ποτέ, αλλά αυτά είναι τα κεντρικά μέρη της αφήγησης ενώ ο υπόλοιπος κόσμος, ο «πραγματικός», μοιάζει σχεδόν παραμυθένιος, ή είναι απλώς μέρος του background.
Αυτό θυμίζει τα κλασικά παραμύθια. Ξέρεις, ήταν μια φορά κι έναν καιρό ένας βασιληάς, σ’ένα μεγάλο βασίλειο στα όρια της διάλυσης, όπου έρχονταν έμποροι από τη Ρωσία φέρνοντας γούνες και έμποροι από τη μακρινή Ελλάδα φέρνοντας ελιές, κρασί, και βοτάνια μυρωδικά. Το βασίλειο είναι φανταστικό, παραμυθένιο, φυσικά· αλλά ο κόσμος είναι ο πραγματικός κόσμος. Όμως παρουσιάζεται μόνο ως φευγαλέες αναφορές, ως τίποτα περισσότερο από υπόβαθρο, ομιχλώδες σκηνικό.
Αυτό είναι κάτι που, σε μεγάλο μέρος, έχει εξαφανιστεί πλέον από τη φανταστική λογοτεχνία. Πολύ σπάνια το βλέπεις σε σύγχρονα βιβλία. Ίσως και να μην το βλέπεις καθόλου. Προσωπικά, δεν θυμάμαι πότε ήταν η τελευταία φορά που το είδα. Συνήθως, ή η πλοκή τρέχει σε έναν κόσμο copy/paste του αληθινού, ή σε έναν κόσμο τελείως διαφορετικό, ή σε έναν κόσμο εναλλακτικής ιστορίας.
Όμως αυτό το παραμυθοειδές είδος με τις φευγαλέες αναφορές στον «πραγματικό» κόσμο έχει μια ιδιαίτερη γοητεία που κινδυνεύει να ξεχαστεί. Σήμερα δεν γράφουν οι τρεις Μαύροι Μάγοι του Βλοργκ’θάαρ είχαν καταβροχθίσει βασίλεια και αυτοκρατορίες με τις μαγγανείες τους και εξόπλιζαν τους στρατούς τους με όπλα που τους έφερναν άπληστοι έμποροι από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Μοιάζει σχεδόν με παραδοξολογία. Αφού αυτοί οι μάγοι είχαν πατήσει τόσα βασίλεια και αυτοκρατορίες, πώς δεν είχαν συναντήσει και τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία; Παράλογο! Ψεύτικο... Σωστά;
Μπορεί. Ή, μάλλον, όχι. Γιατί έχει τη δική του ιδιαίτερη γοητεία ως αφήγηση.
