Σκιώδη Παραλειπόμενα

του
Κώστα Βουλαζέρη

Αρχείο | RSS Feed

Αναζήτηση
Μυστηριακές ΟντότητεςΠαλιά Ελληνικά Εξώφυλλα

Τυχαία

Μια στιγμή...
31 / 5 / 2020

Κάπου είχα διαβάσει έναν ορισμό της φανταστικής λογοτεχνίας ο οποίος μου είχε φανεί ενδιαφέρων. Δεν θυμάμαι την πηγή, αλλιώς θα έβαζα link, αλλά ο ορισμός είναι ο εξής:

Στις ιστορίες φανταστικής λογοτεχνίας, ή έχεις υπερβατικούς χαρακτήρες (extraordinary characters) σε συνηθισμένες καταστάσεις (ordinary situations), ή έχεις συνηθισμένους χαρακτήρες σε υπερβατικές καταστάσεις, ή έχεις υπερβατικούς χαρακτήρες σε υπερβατικές καταστάσεις.

Και νομίζω πως αυτός ο ορισμός σε σχέση με άλλους είναι πολύ πιο καλός, διότι ισχύει σχεδόν παντού. Περιλαμβάνει τρεις περιπτώσεις:

Α) Υπερβατικοί χαρακτήρες σε συνηθισμένες καταστάσεις. Δηλαδή, για παράδειγμα, ο μάγος Μέρλιν (υπερβατικός χαρακτήρες με παράξενες δυνάμεις) καθώς προσπαθεί να σταματήσει έναν πόλεμο (συνηθισμένη κατάσταση)· ή ο Σπάιντερμαν ενώ κυνηγά κάτι κακοποιούς.

Β) Συνηθισμένοι χαρακτήρες σε υπερβατικές καταστάσεις. Για παράδειγμα, η Αλίκη (ένα απλό, συνηθισμένο παιδί χωρίς ειδικές δυνάμεις) που καταλήγει ξαφνικά στη Χώρα των Θαυμάτων· ή τα χόμπιτ που ξεκινάνε να διασχίσουν τη Μέση-Γη.

Γ) Υπερβατικοί χαρακτήρες σε υπερβατικές καταστάσεις. Για παράδειγμα, αστρικοί μάγοι που αντιμετωπίζουν εισβολή από δαίμονες του Διαστήματος· ή ο Χι-Μαν που αντιμετωπίζει ακόμα μια φορά τα τέρατα του Σκέλετορ.

Εν ολίγοις, αυτός ο ορισμός περιλαμβάνει τα πάντα εκτός από καταστάσεις όπου συνηθισμένοι χαρακτήρες βρίσκονται σε συνηθισμένες καταστάσεις, γιατί τότε μιλάς για συμβατική λογοτεχνία. Δεν μπορεί να είναι κάτι άλλο.

Αν και υπάρχει, ίσως, μια εξαίρεση – που, βέβαια, σπάνια βλέπουμε. Όπως μερικά χόμπιτ (συνηθισμένοι χαρακτήρες) να ασχολούνται με τη γεωργία στο Χόμπιτον (συνηθισμένη κατάσταση), και αυτό να είναι όλη η ιστορία, χωρίς περιπέτειες με Γκόλουμ, δράκους, ή Σκοτεινούς Άρχοντες. Μοιάζει με συμβατική λογοτεχνία αλλά ουσιαστικά δεν είναι, γιατί έχεις φανταστικό σκηνικό.

 

 

Επίσης . . .

Η Ομοιομορφία στην Κουλτούρα


Σε όλες τις εποχές, αν παρατηρήσεις, υπάρχει και μια σχετική ομοιογένεια στην κουλτούρα, ειδικά από τότε που τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είχαν τόσο μεγάλη εξάπλωση. Και παλιότερα, ωστόσο, νομίζω πως ίσχυε αυτό, αν και πιθανώς σε μικρότερο βαθμό. Δεν θέλω, όμως, να πάω τόσο παλιά. O τελευταίος αιώνας είναι που με ενδιαφέρει.

Σε κάθε περίοδο, η ομοιογένεια στην κουλτούρα – η ομοιογένεια που αφορά την τέχνη, αλλά όχι μόνο – αλλάζει, ή αλλάζει εν μέρει. Ας δούμε, για παράδειγμα, τι έγινε με το Star Wars. Ξεκίνησε τη δεκαετία του ’70 με πολλές δυσκολίες στην παραγωγή του, αλλά έκανε τρομερή επιτυχία στους κινηματογράφους. Ήταν καλύτερο από άλλες, παρόμοιες ταινίες της εποχής του; Ίσως ναι, ίσως όχι. Δεν έχει μεγάλη σημασία αυτό. Με το που έγινε τόσο δημοφιλές, όμως, έγινε συγχρόνως και ολόκληρο κοινωνικό φαινόμενο, όχι απλώς μια πολύ γνωστή ταινία. Πολλά πράγματα στην κουλτούρα άλλαξαν εξαιτίας του Star Wars, και αυτό ισχύει ακόμα και σήμερα. Κυκλοφόρησαν, και κυκλοφορούν, κουκλάκια Star Wars, ηλεκτρονικά παιχνίδια Star Wars, μπλουζάκια Star Wars, τσάντες Star Wars, κόμιξ Star Wars, μυθιστορήματα Star Wars, διάφορες μαϊμούδες του Star Wars, είτε υπό μορφή ταινίας είτε οτιδήποτε άλλο, και τα λοιπά και τα λοιπά.

[Συνέχισε να διαβάζεις]

 

Επιλογές Ιουνίου (20/6)


«Δρ. Ζιβάγκο», ένα μυστικό όπλο στα χέρια της CIA | King Turd, ένα absurdist θεατρικό από το 1896 | ένα πλεονέκτημα της λογοτεχνίας σε σχέση με το θέαμα | COVID-19, ένα μικρόβιο που κατασκευάστηκε | το Κακό είναι ο γείτονας που σου μιλάει για το μπάσκετ | ένα ντοκιμαντέρ που ερευνά το θέμα της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα | οι κλέφτες στις αφηγήσεις μαγείας και ξίφους | By Reason of Insanity ένα καλτ βιβλίο του 1979 | συνέντευξη του Italo Calvino (1985) | ένα καινούργιο φιλμ μικρού μήκους του David Lynch δωρεάν στο διαδίκτυο | At the Mountains of Madness (OST) | The Museum of Ridiculously Interesting Things | COVID-19 και ο οίκος από τραπουλόχαρτα | Dragonslayer: κατεβάστε δωρεάν το κόμιξ | φανταστική τέχνη Kenneth Smith, Stephen E. Fabian, Richard Tennant Cooper, Syd Brak.

 

Η Λέξη Ξόρκι στη Φανταστική Λογοτεχνία


Στην ελληνική φανταστική λογοτεχνία χρησιμοποιούμε, συνήθως, τη λέξη ξόρκι για εννοήσουμε το μαγικό τέχνασμα που γίνεται με κάποια συγκριμένα λόγια, και πιθανώς και κάποιες χειρονομίες, ώστε να προκληθεί ένα αποτέλεσμα – πχ, να εκτοξευτεί ένα φλογερό βλήμα από το χέρι του μάγου, ή ο μάγος να γίνει αόρατος, ή να μπορεί να βαδίσει πάνω στο νερό (ναι, το ξέρω, όλα είναι πολύ κλισέ παραδείγματα τα οποία ποτέ δεν χρησιμοποιώ ο ίδιος σε βιβλία μου, αλλά τώρα θέλω να είμαι όσο πιο απλός και γενικός γίνεται).

Αυτή είναι η γενική χρήση της λέξης ξόρκι στην ελληνική φανταστική λογοτεχνία. Αλλά είναι σωστή; Αν καθίσεις λίγο και το σκεφτείς πιο αναλυτικά, καταλήγεις ότι είναι λάθος. Η λέξη ξόρκι προέρχεται από τη λέξη εξορκισμός, που σημαίνει διώχνω κακοποιά πνεύματα ή δαίμονες. Επομένως, ένα μαγικό τέχνασμα που, για παράδειγμα, διαλύει αναμμένες φωτιές δεν μπορεί να είναι «ξόρκι», σωστά; Δεν εξορκίζει τίποτα.

Πώς αλλιώς, όμως, να πεις τέτοιου είδους μαγικά τεχνάσματα στα ελληνικά χρησιμοποιώντας έναν γενικό όρο; Κάποιες άλλες λέξεις που έρχονται στο μυαλό είναι μαγγανεία, γητειά, επωδός. Αλλά καμία δεν δίνει αυτή την αίσθηση του γενικού μαγικού τεχνάσματος – κάτι που θα μπορούσε, δηλαδή, να ισχύει για οτιδήποτε: από το να εκτοξεύει ο μάγος μια αστραπή από τα δάχτυλά του μέχρι να απομακρύνει έναν δαίμονα. Η μαγγανεία είναι πολύ ασυνήθιστη λέξη για να αποτελέσει γενικό όρο. Η γητειά... Φαντάζεσαι «γητειά» που διαλύει αναμμένες φλόγες, ας πούμε; Εμένα θα μου φαινόταν πολύ περίεργο. Η επωδός υποδηλώνει κάτι το επαναλαμβανόμενο και τραγουδιστό· είναι αυτό που λένε mantra, ουσιαστικά.

Επομένως, καταλήγεις στη λέξη ξόρκι, ως πιο γενικό όρο για οποιοδήποτε μαγικό τέχνασμα απαιτεί κάποια λόγια και πιθανώς και κάποιες χειρονομίες. Γιατί, βέβαια, τα ξόρκια, σύμφωνα με τη λαογραφία και τη μαγική παράδοση, απαιτούν τουλάχιστον κάποια λόγια για να γίνουν. Ο λόγος έχει δύναμη στη μαγική παράδοση.

Συνέχισε να διαβάζεις...