Σκιώδη Παραλειπόμενα

του
Κώστα Βουλαζέρη

Αρχείο | RSS Feed

Αναζήτηση
Μυστηριακές ΟντότητεςΠαλιά Ελληνικά Εξώφυλλα

Τυχαία

Μια στιγμή...
4 / 6 / 2020

Γενικά, δεν θέλω να μπλέκω τη λογοτεχνία με την πραγματικότητα· προτιμώ να τα κρατάω χωριστά, το καθένα στην περιοχή του. Μου μοιάζει με άγος το να τα μπλέκεις. Θέλω να πω: είναι χυδαίο, δεν είναι; Εις βάρος της λογοτεχνίας κυρίως. Είναι σαν μόλυνση.

Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις που αυτό έρχεται τελείως φυσικά και δεν μπορείς να το αποφύγεις· ή δεν θέλεις επειδή είναι κάτι που αισθάνεσαι ότι ταιριάζει. Και δεν μιλάω μόνο για όταν η πραγματικότητα εισβάλει στη λογοτεχνία (με κάποια ιδέα, συνήθως) αλλά κι όταν η λογοτεχνία εισβάλει στην πραγματικότητα.

Για παράδειγμα, ένας χαρακτήρας που έγραφα πάντα έστριβε τα τσιγάρα του (είναι ο Ζαώδριλ ο Σκοτωμένος από το Απομεινάρηδες και Ζωντανοί Νεκροί αν αναρωτιέστε), και σκέφτηκα Μήπως έχει δίκιο τελικά; Μέχρι τότε δεν κάπνιζα στριφτό τσιγάρο. Το δοκίμασα, και από τότε το «κανονικό» τσιγάρο μού φαίνεται σαν καμένο χαρτί· το καπνίζω μόνο όταν βαριέμαι να στρίψω.

Ένα πιο πρόσφατο παράδειγμα, μαζί με περίεργη σύμπτωση ίσως, είναι με τον κορονοϊό. Στην ιστορία που γράφω τελευταία είχα ήδη αποφασίσει ότι μέσα στην πλοκή θα υπάρχει ένα νοσοκομείο με διεφθαρμένους γιατρούς, και είχα διάφορες ιδέες για το τι μπορεί να έκαναν αυτοί οι γιατροί. Είχα ήδη αποφασίσει για κάτι, αλλά είχε περάσει από το μυαλό μου και ένας ιός: το είχα όμως αφήσει κατά μέρους αυτό γιατί μου είχε φανεί αρκετά κλισέ.

Και μετά, έπεσε ο κορονοϊός. Το όλο πράγμα που γράφω έδεσε σωστά μες στο μυαλό μου. Αυτό ήταν, γαμώτο! Αυτό ήταν. Ένας ιός, μια πανδημία: μια πανούκλα εξαπλωμένη σε πολλούς, ελεγχόμενη από λίγους. Ένα κάρο ιδέες κατευθείαν.

Και, όχι, δεν είναι παρωδία του κορονοϊού· δεν γράφω παρωδίες, τις αποφεύγω σαν... πανούκλα. Είναι απλώς μια κατάσταση μέσα στην ιστορία που γράφω. Ο καταραμένος κορονοϊός έφτασε μέχρι και στο βιβλίο μου· αλλά δεν νομίζω πως εκεί τα επακόλουθά του είναι αρνητικά. Μου έδωσε ακριβώς εκείνο που ήθελα, τη στιγμή που το ήθελα.

Ξεκάθαρη εισβολή της πραγματικότητας στη λογοτεχνία· αλλά αφομοιωμένη. Σαν τον κατακτητή που έρχεται στα μέρη σου και τελικά καταντάει να γίνεται δικός σου πολεμιστής επειδή τον μεθάς με το κρασί σου και με τις γυναίκες σου.

Αλλά αυτό το βιβλίο μου δεν θα έχετε τη δυνατότητα να το διαβάσετε σύντομα. Όχι πως θ’αργήσω τόσο να το τελειώσω, αλλά τώρα, όπως βλέπετε, δημοσιεύω τα τελευταία βιβλία των Κρυφών Όπλων της Πόλης, και εκεί τελειώνει ο δεύτερος κύκλος του Θρυμματισμένου Σύμπαντος και θα κάνουμε ένα μεγάλο διάλειμμα προτού δημοσιεύσω τίποτ’ άλλο, γιατί έχω ήδη δημοσιεύσει αρκετά βιβλία για μια δεκαετία, νομίζω.

Οπότε, σκέφτομαι ότι, αν είμαι ακόμα ζωντανός και δημοσιεύσω τελικά το βιβλίο που γράφω τώρα, ίσως να μη θυμούνται πια τον κορονοϊό και να μπορούν να κάνουν τη σύγκριση αυτοί που θα το διαβάσουν. Βασικά, ελπίζω να μη θυμούνται πλέον τον κορονοϊό· ελπίζω να τον έχουν ξεχάσει τελείως, να έχει πάει, αυτός και οι θιασώτες του, εκεί απ’όπου ήρθαν. Επομένως, το βιβλίο μου απλά θα συμπεριλαμβάνει μια κατάσταση με ελεγχόμενη πανδημία που πολλοί μπορεί να θεωρήσουν και τελείως φανταστική...

 

 

Επίσης . . .

Η Ομοιομορφία στην Κουλτούρα


Σε όλες τις εποχές, αν παρατηρήσεις, υπάρχει και μια σχετική ομοιογένεια στην κουλτούρα, ειδικά από τότε που τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είχαν τόσο μεγάλη εξάπλωση. Και παλιότερα, ωστόσο, νομίζω πως ίσχυε αυτό, αν και πιθανώς σε μικρότερο βαθμό. Δεν θέλω, όμως, να πάω τόσο παλιά. O τελευταίος αιώνας είναι που με ενδιαφέρει.

Σε κάθε περίοδο, η ομοιογένεια στην κουλτούρα – η ομοιογένεια που αφορά την τέχνη, αλλά όχι μόνο – αλλάζει, ή αλλάζει εν μέρει. Ας δούμε, για παράδειγμα, τι έγινε με το Star Wars. Ξεκίνησε τη δεκαετία του ’70 με πολλές δυσκολίες στην παραγωγή του, αλλά έκανε τρομερή επιτυχία στους κινηματογράφους. Ήταν καλύτερο από άλλες, παρόμοιες ταινίες της εποχής του; Ίσως ναι, ίσως όχι. Δεν έχει μεγάλη σημασία αυτό. Με το που έγινε τόσο δημοφιλές, όμως, έγινε συγχρόνως και ολόκληρο κοινωνικό φαινόμενο, όχι απλώς μια πολύ γνωστή ταινία. Πολλά πράγματα στην κουλτούρα άλλαξαν εξαιτίας του Star Wars, και αυτό ισχύει ακόμα και σήμερα. Κυκλοφόρησαν, και κυκλοφορούν, κουκλάκια Star Wars, ηλεκτρονικά παιχνίδια Star Wars, μπλουζάκια Star Wars, τσάντες Star Wars, κόμιξ Star Wars, μυθιστορήματα Star Wars, διάφορες μαϊμούδες του Star Wars, είτε υπό μορφή ταινίας είτε οτιδήποτε άλλο, και τα λοιπά και τα λοιπά.

[Συνέχισε να διαβάζεις]

 

Επιλογές Ιουνίου (20/6)


«Δρ. Ζιβάγκο», ένα μυστικό όπλο στα χέρια της CIA | King Turd, ένα absurdist θεατρικό από το 1896 | ένα πλεονέκτημα της λογοτεχνίας σε σχέση με το θέαμα | COVID-19, ένα μικρόβιο που κατασκευάστηκε | το Κακό είναι ο γείτονας που σου μιλάει για το μπάσκετ | ένα ντοκιμαντέρ που ερευνά το θέμα της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα | οι κλέφτες στις αφηγήσεις μαγείας και ξίφους | By Reason of Insanity ένα καλτ βιβλίο του 1979 | συνέντευξη του Italo Calvino (1985) | ένα καινούργιο φιλμ μικρού μήκους του David Lynch δωρεάν στο διαδίκτυο | At the Mountains of Madness (OST) | The Museum of Ridiculously Interesting Things | COVID-19 και ο οίκος από τραπουλόχαρτα | Dragonslayer: κατεβάστε δωρεάν το κόμιξ | φανταστική τέχνη Kenneth Smith, Stephen E. Fabian, Richard Tennant Cooper, Syd Brak.

 

Η Λέξη Ξόρκι στη Φανταστική Λογοτεχνία


Στην ελληνική φανταστική λογοτεχνία χρησιμοποιούμε, συνήθως, τη λέξη ξόρκι για εννοήσουμε το μαγικό τέχνασμα που γίνεται με κάποια συγκριμένα λόγια, και πιθανώς και κάποιες χειρονομίες, ώστε να προκληθεί ένα αποτέλεσμα – πχ, να εκτοξευτεί ένα φλογερό βλήμα από το χέρι του μάγου, ή ο μάγος να γίνει αόρατος, ή να μπορεί να βαδίσει πάνω στο νερό (ναι, το ξέρω, όλα είναι πολύ κλισέ παραδείγματα τα οποία ποτέ δεν χρησιμοποιώ ο ίδιος σε βιβλία μου, αλλά τώρα θέλω να είμαι όσο πιο απλός και γενικός γίνεται).

Αυτή είναι η γενική χρήση της λέξης ξόρκι στην ελληνική φανταστική λογοτεχνία. Αλλά είναι σωστή; Αν καθίσεις λίγο και το σκεφτείς πιο αναλυτικά, καταλήγεις ότι είναι λάθος. Η λέξη ξόρκι προέρχεται από τη λέξη εξορκισμός, που σημαίνει διώχνω κακοποιά πνεύματα ή δαίμονες. Επομένως, ένα μαγικό τέχνασμα που, για παράδειγμα, διαλύει αναμμένες φωτιές δεν μπορεί να είναι «ξόρκι», σωστά; Δεν εξορκίζει τίποτα.

Πώς αλλιώς, όμως, να πεις τέτοιου είδους μαγικά τεχνάσματα στα ελληνικά χρησιμοποιώντας έναν γενικό όρο; Κάποιες άλλες λέξεις που έρχονται στο μυαλό είναι μαγγανεία, γητειά, επωδός. Αλλά καμία δεν δίνει αυτή την αίσθηση του γενικού μαγικού τεχνάσματος – κάτι που θα μπορούσε, δηλαδή, να ισχύει για οτιδήποτε: από το να εκτοξεύει ο μάγος μια αστραπή από τα δάχτυλά του μέχρι να απομακρύνει έναν δαίμονα. Η μαγγανεία είναι πολύ ασυνήθιστη λέξη για να αποτελέσει γενικό όρο. Η γητειά... Φαντάζεσαι «γητειά» που διαλύει αναμμένες φλόγες, ας πούμε; Εμένα θα μου φαινόταν πολύ περίεργο. Η επωδός υποδηλώνει κάτι το επαναλαμβανόμενο και τραγουδιστό· είναι αυτό που λένε mantra, ουσιαστικά.

Επομένως, καταλήγεις στη λέξη ξόρκι, ως πιο γενικό όρο για οποιοδήποτε μαγικό τέχνασμα απαιτεί κάποια λόγια και πιθανώς και κάποιες χειρονομίες. Γιατί, βέβαια, τα ξόρκια, σύμφωνα με τη λαογραφία και τη μαγική παράδοση, απαιτούν τουλάχιστον κάποια λόγια για να γίνουν. Ο λόγος έχει δύναμη στη μαγική παράδοση.

Συνέχισε να διαβάζεις...